Heyvandarlıq sahəsində müxtəlif xəstəliklər olur. Onlardan biri də cütdırnaqlı heyvanların yoluxduğu virus mənşəli dabaq xəstəliyidir. Bu xəstəliyin qarşısı alınmayanda kəskin şəkildə arta bilir. Hazırda ölkəmizin fermer təsərrüfatlarında məhz belə çətin vəziyyət yaranıb. Dabaq xəstəliyi günü-gündən artır, heyvanların tələf olur, bu da məhsuldarlığa, ərzaq təhlükəsizliyinə ciddi zərər verir. Bəs bu sahədə vəziyyəti necə düzəltmək olar? Bu qəbildən xəstəliklər həmişə olub, amma builki kimi kəskin yayılmırdı. Səbəb nədir? Bizi düşündürən bu suallara cavab tapmaq üçün iqtisadçı-ekspert, kənd təsərrüfatı üzrə mütəxəssis Vahid Məhərrəmovla həmsöhbət oldum. Vahid müəllim dedi ki, Dabaq xəstəliyi elədir ki, qarşısını tez almaq lazımdı. Əgər vaxtında tədbir görsəydilər, bu geniş yayılmazdı, qarşısı alınardı. Təəssüf olsun ki, vaxtında tədbir görülmədi, peyvəndləmə aparılmadı və xəstəlik yayıldı. “Mən və bir çox mütəxəssis saytlarda, youtube platformasındakı verilişlərdə çıxışlarımız zamanı bu haqda danışıb xəbərdarlıq etmişdik” deyə sözünə davam edən Vahid müəllim fermalarda, fərdi təsərrüfatlarda xəstə heyvanları digərlərindən ayırıb xüsusi şəraitdə saxlamağın vacib olduğunu bildirdi.
Vahid Məhərrəmov: Ancaq görünür bunları etməyiblər. Belə olduğu halda heyvanların ağız boşluqları yara çıxardır, bu onları halsızlaşdırır və bu məhsul qıtlığına, məhsuldarlığın azalmasına səbəb olur.Artıq heyvanlar arasında tələfat hallarının artması müşahidə olunur. Hökumətimiz çalışmalıdır ki, maksimum gücü qoyub heç olmasa bu xəstəliyin daha da yayılmasının qarşısını alsın. Amma görünən odur ki, sanki bu xəstəliyə qarşı ciddi tədbir görülmür.
– Vahid müəllim, bu virus insana keçə bilərmi?
– Bəli, bu virus insana keçə bilər. İnsanlarda bu virusdan ölüm halı çox az olsa da amma insanda hərarət artır, xəstəlik bir həftə davam edir. Əgər insanın orqanizmi, immuniteti zəif olsa, ciddi fəsadı ola bilər.
– Bu xəstəlik, virus hava ilə, yaxud qida ilə keçir?
– Bu virus insana qida ilə keçir. Adam əlini heyvana vurursa, yaraya toxunursa, qaynadılmamış süd içirsə, əlini xəstə heyvana toxundurub sonra əllərini gigiyenik vasitələrlə yumursa, o halda insanın bu virusa yoluxmaq ehtimalı çoxalır. Ət, heyvandan alınan məhsul yalnız bişmiş halda istifadə olunmalıdır.
Dabağın heyvanlar arasında yayılması isə hava, su vasitəsilə və bir-biri ilə təmasda olarkən yayılır.
Dabağın heyvanlar arasında yayılması isə hava, su vasitəsilə və bir-biri ilə təmasda olarkən yayılır.
Vahid Məhərrəmov söhbət əsnasında aqrar sahədəki mövcud vəziyyətə öz gileyini də bildirdi: “Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində peşəkar yoxdur. Nazirin özü iqtisadçıdır. İqtisadçının kənd təsərrüfatından xəbəri olmur. Ona görə ki iqtisadçı əsas fiqur deyil, orada əsas fiqur, ümumiyyətlə, baytarlıqda əsas fiqur zootexnik və baytar həkimdir. Zootexniklər də oxuyanda kurs keçirlər. Onlar yoluxucu xəstəliklərə qarşı müəyyən qabaqlayıcı tədbirlər görə bilirlər. Baytar həkim isə müalicə edir. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində yuxarı vəzifədəkilər, müavinlər heç biri kənd təsərrüfatı üzrə mütəxəssis deyil. Əvvəlki nazir ixtisasca hüquqşünas idi. İndiki nazir isə iqtisadçıdır. Müavinin biri hüquqşünas, digər müavin qaz üzrə mütəxəssis, başqa bir müavini politoloqdur. Bunlar nə edə bilər, nə təşkil edə bilərlər? Bu sahəni bilmirlər. Hamısı da şəhərdə böyüyüblər, kənd mühitini bilmirlər. Kənddə yaşayanlar bilirlər ki, bu dabaq xəstəliyinin qarşısı alınmasa tez yayılır. Ona görə də profilaktik tədbirlər görülür, peyvənd vurulur. Bu problemlərin öhdəsindən gəlmək üçün kadr potensialı olmalıdır, kadr hazırlamaq lazımdır. Bunlar hazırda heç bir iş görmürlər. Ölkədə çox az sayda normal baytar həkim qalıb. Mənim yadıma gəlir ki, ölkəmizin əhalisi 4 milyon nəfər olarkən bütün kəndlərdə həm ali təhsilli, həm də texnikum bitirmiş baytar həkimlər var idi. Onlar gecə-gündüz həm heyvanları, həm də toyuq-cücəni müalicə etməklə məşğul idilər. Onlar təsərrüfatları gəzib baxış keçirir, vəziyyətə nəzarət edirdilər. Ona uyğun da iş görürdülər. İndi baytar həkim tapmaq olmur. Təsəvvür edin, ali məktəblərə qəbul imtahanlarında ən az bal toplayan abituriyentlər kənd təsərrüfatı ixtisaslarını seçirlər. Belə olmaz. Əslində ən yüksək nəticə göstərən baytar həkimliyinə getməlidir. Ona görə ki, həm baytar, həm aqronom elə sahədə çalışır ki, orada xəstəliklər, ziyanvericilər daha çox yayılıb. Peşəkarlar hazırlamaq lazımdır ki, onlar yerlərdə idarəetməni əllərinə alsın, təsərrüfatlarda problemlər yarananda qarşısını almaqda çətinlik çəkməsinlər. Bizdə bunu təşkil edən yoxdur. Hökumətdə kənd təsərrüfatına bələd olan adam yoxdur. Belə olan halda biz nə gözləməliyik? Bir mütəxəssis kimi deyirdik ki, kənd təsərrüfatına ciddi fikir verilməsə, istehsal azalacaq, heyvan sayı azalacaq, xəstəliklər geniş yayılacaq, məhsuldarlıq kəskin şəkildə aşağı düşəcək. İndi bu baş verir. Digər tərəfdən bizdə ot istehsalı, yem istehsalı çox azdır. Heyvanlar normal qidalana bilmirlər. İmmunitet zəifliyi hiss olunur. Adi bir virus yayılan kimi dərhal yoluxma sayı çoxalır. Təkcə dabaq deyil, digər xəstəliklər də çoxalır. Sadəcə dabaq geniş yayılıb aşkar olundu, hamı bildi”.
Bir sözlə, həmsöhbətimin fikrindən belə başa düşdüm ki, aqrar sahədə ciddi islahat aparılmalıdır. Vahid Məhərrəmovun tövsiyələrinə, iradlarına kənd təsərrüfatına məsul olan şəxslərin münasibətini də bilmək istərdik.
Sima Babayeva
