Dünya bazarında “Azeri Light” markalı Azərbaycan neftinin qiymətinin artması ölkə iqtisadiyyatına və əhalinin əməkhaqqı və pensiya təminatına necə təsir edə bilər?
Referans Media-ya açıqlamasında Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib ki, dünya bazarında “Azeri Light” markalı Azərbaycan neftinin qiymətinin artması ölkə iqtisadiyyatı üçün əlavə maliyyə imkanları yarada bilər.
Onun sözlərinə görə, Azərbaycan dövlət büdcəsinin gəlirlərinin və Dövlət Neft Fonduna daxilolmaların əhəmiyyətli hissəsi neft-qaz sektorundan asılıdır. Neftin qiyməti büdcədə nəzərdə tutulan səviyyədən yüksək olduqda, digər şərtlər dəyişməz qalarsa, ölkənin neft gəlirləri arta bilər. Bu isə dövlətin sosial xərcləri maliyyələşdirmək, əməkhaqlarını və pensiyaları artırmaq üçün əlavə imkanlarını genişləndirə bilər.
Lakin neftin bahalaşması əməkhaqqı və pensiyaların avtomatik artırılması demək deyil. Burada əsas məsələ neftin hansı səviyyədə bahalaşması deyil, qiymət artımının nə qədər davam etməsi, Azərbaycanın ixrac etdiyi neftin həcmi və dövlət büdcəsinə faktiki olaraq nə qədər əlavə gəlir daxil olmasıdır.
Məsələn, dünya bazarında neftin qiyməti yüksəlsə də, hasilat və ixrac həcmi azalarsa, əlavə gəlirlər gözlənildiyi qədər böyük olmaya bilər. Eyni zamanda, neftin hasilatı və daşınması ilə bağlı xərclər də nəzərə alınmalıdır.
Akif Nəsirli qeyd edib ki, əməkhaqqı və pensiyaların artırılması üçün əlavə maliyyə imkanları yaransa belə, bu vəsaitin necə bölüşdürülməsi dövlətin iqtisadi və sosial siyasətindən asılıdır. Pensiyaların indeksləşdirilməsi inflyasiya və qanunvericiliklə müəyyən olunan göstəricilərlə əlaqəlidir. Əməkhaqlarının artırılması isə büdcə təşkilatlarının maliyyələşdirilməsi, minimum əməkhaqqının dəyişdirilməsi, iqtisadi artım və əmək məhsuldarlığı kimi amillərdən asılıdır.
Buna görə neft gəlirlərinin yüksəlməsi sosial ödənişlərin artırılması üçün zəmin yaratsa da, konkret artımın nə vaxt və hansı məbləğdə olacağını əvvəlcədən demək mümkün deyil.
İqtisadçının fikrincə, digər mühüm məqam inflyasiyadır. Əgər neft gəlirlərinin artması hesabına əməkhaqları və pensiyalar yüksəldilərsə, eyni zamanda ərzaq, kommunal xidmətlər və digər gündəlik tələbat məhsullarının qiymətləri də sürətlə artarsa, əhalinin real gəlirlərində ciddi yaxşılaşma baş verməyə bilər. Əsas göstərici nominal maaş və pensiyaların artması deyil, həmin gəlirlərin alıcılıq qabiliyyətinin yüksəlməsidir. Buna görə sosial ödənişlərin artırılması qiymət sabitliyi və iqtisadi artımla uzlaşdırılmalıdır.
Akif Nəsirli hesab edir ki, neft qiymətlərinin yüksək olduğu dövrlərdə əldə edilən əlavə gəlirlərin hamısını cari xərclərə yönəltmək də məqsədəuyğun olmazdı. Bu gəlirlərin bir hissəsinin Dövlət Neft Fondunda qorunması, qeyri-neft sektorunun inkişafına, kənd təsərrüfatına, sənayeyə və yeni iş yerlərinin yaradılmasına yönəldilməsi uzunmüddətli iqtisadi sabitlik baxımından vacibdir. Çünki neft qiymətləri dəyişkəndir və bu gün yüksək olan qiymət gələcəkdə yenidən aşağı düşə bilər.
Nəticə etibarilə, “Azeri Light” neftinin bahalaşması Azərbaycanda əməkhaqqı və pensiyaların artırılması üçün əlavə maliyyə imkanları yarada bilər. Ancaq bunun əhalinin rifahına real təsir göstərməsi üçün neft gəlirlərinin davamlılığı, büdcə imkanları, inflyasiyanın səviyyəsi və iqtisadiyyatın qeyri-neft sektorunda inkişaf nəzərə alınmalıdır.
İqtisadçının sözlərinə görə, ən düzgün yanaşma müvəqqəti neft gəlirlərini daimi sosial öhdəliklərə çevirmədən həm əhalinin gəlirlərini artırmaq, həm də gələcək illərin iqtisadi təhlükəsizliyini qorumaqdır.
Gülnaz Abdullazadə
