İran, Hörmüz Boğazından keçəcək neft tankerlerinin ödənişlərinin ABŞ dolları əvəzinə Çin yuanı ilə həyata keçirilməsini tələb etməyi planlaşdırır. Bu addım həyata keçərsə, tanker keçidləri məhdudlaşdırıla bilər. İqtisadçılar isə bu vəziyyətin Çin yuanı və Rusiya rubluna təsirlərini müzakirə edirlər. Lakin yuanın rezerv valyuta kimi qəbul edilməsinin hələ mümkün olmadığı bildirilir.
Referans Media xəbər verir ki, İranın Hörmüz Boğazını yalnız Çinə gedən tankerlər üçün açma planı diqqətləri Çin yuanına yönəldib. Eyni zamanda neft gəlirləri artan Rusiyada rublun dəyəri yüksəlir. “CNN Arabic”ə danışan yüksək vəzifəli İranlı rəsmi bildirib ki, Tehran hökuməti Hörmüz Boğazından neft daşımalarını tənzimləmək üçün yeni plan üzərində işləyir. Rəsmi, ödənişlərin dollar əvəzinə yuanla edilməsinin şərt olunduğu tanker keçidlərinin nəzərdən keçirildiyini qeyd edib.
Qlobal neft ticarətinin böyük hissəsi ABŞ dolları ilə həyata keçirilir. Beynəlxalq enerji bazarlarında dollar üstün mövqeyini qoruyur, Rusiyanın nefti isə sanksiyalar səbəbindən bəzən alternativ ödəniş üsullarına məruz qalır. Çin son illərdə xüsusilə Yaxın Şərqdən aldığı neftdə yuan istifadəsini artırmağa çalışır. Lakin bu valyuta hələ qlobal neft ticarətində geniş istifadə olunmur.
İqtisadçı Onur Çanakçı bildirir ki, müzakirələr yalnız Hörmüz böhranı ilə məhdudlaşmır. Son illərdə Rusiyanın və Çinin rəhbərliyi ilə BRICS ölkələri dollar alternativi ödəniş sistemi üzərində çalışır. Çanakçı qeyd edir ki, mərkəzi bankların qızıl alımlarındakı artım da diqqət çəkir: “Qızılın qiymətinin yüksəlməsi BRICS ölkələrinin rezervlərini şaxələndirməsi ilə əlaqəlidir.”
Dolların qlobal sistemdəki mövqeyinin tezliklə sarsılmasının çətin olduğunu vurğulayan Çanakçı, Çin və Yaponiyanın böyük həcmdə ABŞ istiqrazlarına sahib olduğunu xatırladıb. Onun sözlərinə görə, qlobal rəqabət indi yalnız hərbi yox, iqtisadi strategiyalar üzərində aparılır. “Savaş artıq iqtisadi strategiya savaşıdır. Daha çox alternativə sahib olan tərəf üstün olacaq.”
İqtisadçı Filiz Eryılmaz isə bildirib ki, bu addım qısa müddətdə yuanı rezerv valyuta halına gətirməyəcək. Eryılmaz əlavə edir ki, bu tip addımlar Çin valyutası üçün müsbət siqnal olsa da, mövcud petro-dollar sisteminin tezliklə dağılacağı gözlənilmir. Həmçinin qlobal qeyri-müəyyənlik dövründə investorların təhlükəsiz liman axtarışı dolların gücünü qorumasına kömək edir.
Dünya neft təchizatının təxminən 20%-i Hörmüz Boğazından həyata keçirilir. Bölgədəki qeyri-müəyyən vəziyyət enerji bazarlarında narahatlığa səbəb olur. Məhdudlaşdırılmış tanker keçidləri neft qiymətlərinin 2022-ci ildən bəri ən yüksək səviyyəyə yüksəlməsinə gətirib çıxara bilər.
Beynəlxalq bazarlarda neft qiymətləri son günlərdə geosiyasi gərginliklərin təsiri ilə yüksəlir. 17 mart 2026-cı il tarixinə görə, Brent neftinin barel qiyməti təxminən 102–104 dollar aralığında dəyişir. ABŞ xam nefti (WTI) isə 93–96 dollar səviyyəsindədir. Analitiklər qeyd edir ki, xüsusilə Yaxın Şərqdəki gərginlik və Hörmüz Boğazındakı risklər təchizat narahatlıqlarını artırır və qiymətləri yüksəldir.
