İsraildə seçkilərdən sonra əsas mübarizə hökuməti kimin quracağı ətrafında cəmləşir. İlkin ekzit-pollar Benyamin Netanyahunun siyasi blokunun parlament çoxluğunu əldə edə bilmədiyini göstərir. Ancaq onun əsas rəqibi, keçmiş Baş Qərargah rəisi Qadi Ayzenkotun düşərgəsi də təkbaşına hakimiyyətə gəlmək üçün yetərli mandat toplamır.
Referans Media Reuters, Associated Press və İsrail mediasının məlumatlarına əsasən xəbər verir ki, seçki gecəsinin əsas nəticəsi hələlik qalibin müəyyənləşməsi deyil, çətin koalisiya danışıqları ehtimalıdır. AP də ekzit-pollardan sonra aydın qalibin olmadığını, yeni hökumətin müəyyənləşməsinin həftələr çəkə biləcəyini bildirir.
“The Times of Israel”in seçki gecəsi yayımladığı Kan ekzit-pollunda müxalifət düşərgəsinə 53, Netanyahu blokuna 50 mandat göstərilib. Reuters-in son yoxlanılan qrafikində isə Kan üzrə bölgü 52–50, bloklardan kənardakı partiyalara 18 mandat şəklində təqdim olunur.
“The Jerusalem Post”un məlumatına görə, Likud ayrıca partiya kimi 24–25 mandatla birinci, Ayzenkotun Yaşar partiyası isə 21–23 mandatla ikinci görünür. Beləliklə, Netanyahu ən böyük partiyanın lideri olaraq qala, amma hökumət qurmaq üçün yetərli tərəfdaş tapa bilməyə bilər.
Netanyahunun müxalifətə keçdiyini indidən elan etmək tezdir. Bunun üçün rəqibləri alternativ hökumət formalaşdırmalıdır. Reuters-in izahına əsasən, nəticələrdən sonra prezident İsxak Hersoq partiyalarla məsləhətləşəcək və hökuməti qurmaq imkanını ən real hesab etdiyi namizədə tapşırıq verəcək. Danışıqlar uğursuz olarsa, yeni seçki gündəmə gələ və Netanyahu keçid hökumətinin başında qala bilər. Agentlik yekun sayımın oktyabrın 30-dək, rəsmi nəticələrin isə noyabrın 4-də açıqlanmasını gözləyir.
Netanyahu düşərgəsinin siyasi arqumenti Likudun birinciliyidir. “The Times of Israel” Kanal 12-yə istinadən onun, rəqib blok daha böyük olsa belə, Likudun nəticəsini əsas gətirərək hökumət qurmaq mandatını tələb etməsinin gözlənildiyini yazır. Bu, təsdiqlənmiş prezident qərarı deyil, Netanyahunun gözlənilən mövqeyi barədə məlumatdır.
Ayzenkot və müttəfiqləri isə ekzit-polları Netanyahu hökumətinə etimadsızlıq kimi təqdim edirlər. “The Jerusalem Post” yazır ki, Ayzenkot Netanyahu rəhbərliyində, o cümlədən rotasiya əsasında hökumətdə iştirak etməyi rədd edib. Bu mövqe iki böyük düşərgənin birləşməsi variantını çətinləşdirir.
Ayzenkot baş nazir ola bilərmi? Bəli, əsas namizədlərdəndir. Ancaq onun qarşısındakı maneə artıq yalnız Netanyahu deyil, müxalifətin öz daxilindəki razılaşmalardır.
Yaşarın müxalifətdə ən böyük partiya kimi görünməsi Ayzenkotun namizədliyini gücləndirir. Naftali Bennettin “Birlikdə” alyansının 12–14 mandat proqnozu ilə ondan geri qalması da bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Bununla belə, baş nazirlik parlamentdə tərəfdaşların razılığı ilə müəyyənləşəcək.
Əsas düyün ərəb partiyalarının dəstəyidir. Reuters seçkiöncəsi təhlilində Ayzenkotun onlarla koalisiyanı rədd etdiyini, lakin ərəb partiyalarının kənardan dəstəklədiyi azlıq hökuməti ssenarisinin müzakirə olunduğunu yazır. Siyasi ziddiyyət də buradadır: Netanyahunu dəyişmək istəyən qüvvələrin hamısı bir-biri ilə hökumət əməkdaşlığına hazır deyil.
Ayzenkotun mənşəyi barədə suala gəlincə, o, Mərakeş əsilli İsrail yəhudisidir; özü Mərakeşdə deyil, İsrailin Tiberiya şəhərində doğulub. Anadolu Agentliyinin bioqrafik materialına görə, 1960-cı il təvəllüdlü siyasətçinin atası Mərakeş şəhərində, anası Kasablankada anadan olub. Ayzenkot Eylatda böyüyüb, orduda sıravi hərbçidən Baş Qərargah rəisliyinə qədər yüksəlib.
Reuters onun siyasi obrazında hərbi təcrübənin, sadə ailə mənşəyinin və Qəzzada oğlunu itirməsinin mühüm yer tutduğunu vurğulayır. Bu bioqrafiya onu təhlükəsizlik məsələlərində Netanyahunun qarşısına çıxan ciddi rəqibə çevirir.
Hakimiyyət dəyişərsə, ən nəzərəçarpan fərqlər daxili idarəçilikdə yarana bilər: 7 oktyabr təhlükəsizlik uğursuzluqlarının araşdırılması, ultraortodoksların hərbi xidməti və məhkəmələrin müstəqilliyi müxalifətin əsas gündəmindədir. AP-nin təhlilinə görə isə Fələstin məsələsində İsrail siyasətinin əsas istiqamətlərinin Netanyahu getsə belə davam etməsi gözlənilir. Ayzenkotun gəlişini avtomatik regional yumşalma kimi təqdim etmək əsaslı olmaz.
Hazırkı mənzərədən çıxan siyasi qiymətləndirmə belədir: Netanyahunun hakimiyyəti saxlamaq yolu daralıb, Ayzenkotun baş nazirlik imkanı güclənib, amma hakimiyyət dəyişikliyi hələ təmin olunmayıb./Musavat.com
