Kitab oxumağa vaxt tapmadığını düşünənlər üçün yaxşı xəbər var.
Refarans Mediaxəbər verir ki, Cambridge Universitetinin Psixiatriya Bölməsinin tədqiqatçılarının hazırladığı və Psychological Medicine jurnalında yayımlanan araşdırmaların icmalına görə, hətta gündə cəmi 5 dəqiqə kitab oxumaq belə stress səviyyəsinin azalmasına kömək edə bilər.
Cambridge Universitetinin Psixiatriya Bölməsindən professor Barbara Sahakian və doktor Christelle Langley-nin hazırladığı icmalda zövq üçün mütaliənin uşaqlıqdan yaşlılığa qədər zehni sağlamlığa təsirləri araşdırılıb.
Araşdırmada qeyd olunur ki, bədii mətnə cəmi 5 dəqiqə diqqət ayırmaq stress səviyyəsini 20 faizə qədər azalda bilər. Eyni məlumatlara əsasən, böyüklərin 38 faizi stressdən uzaqlaşmaq üçün kitab oxumağı ən təsirli üsullardan biri hesab edir. Çətin gündən sonra təsəllini kitabda axtaranların payı isə 35 faizdir.
Uşaqlarda da mütaliənin təsiri müşahidə olunur
10 mindən çox uşaq və yeniyetmənin izlənildiyi araşdırmada müntəzəm kitab oxuyanların diqqət, yaddaş və icraedici funksiyalar baxımından yaşıdlarından daha yaxşı nəticələr göstərdiyi müəyyən edilib.
Mütəmadi oxuyan uşaqların akademik göstəricilərinin daha yüksək, psixi sağlamlıq problemlərinin isə daha az olduğu qeyd olunur. Onların gündəlik vərdişlərinin də daha sağlam olduğu bildirilir.
Kitab oxumağı sevmədiyini deyən uşaqlarda belə vəziyyət tamamilə mənfi deyil. Bu qrupdakı hər iki uşaqdan biri mütaliənin yeni sözlər öyrənməsinə kömək etdiyini bildirir. Tədqiqatçıların fikrincə, burada əsas məqam kitab oxumağın məcburi tapşırıq kimi deyil, zövq üçün həyata keçirilməsidir.
Beyin görüntüləmə tədqiqatları da mütaliə zamanı yaddaş, öyrənmə və emosiyaların tənzimlənməsinə cavabdeh beyin nahiyələrində sinir əlaqələrinin gücləndiyini göstərir. Roman oxuyarkən beyin yalnız sözləri oxumaqla kifayətlənmir, eyni zamanda personajların niyyətlərini təxmin edir, hadisələri yadda saxlayır və emosiyaları izləyir.
55 yaşdan yuxarı 5 500 nəfər 5 il izlənilib
Araşdırmanın diqqət çəkən nəticələrindən biri də yaşlı insanlarla bağlıdır. 55 yaşdan yuxarı təxminən 5 500 nəfərin 5 il ərzində izlənildiyi bir araşdırmada müntəzəm kitab oxuyanlarda koqnitiv geriləmə ehtimalının daha aşağı olduğu müəyyən edilib.
Müxtəlif tədqiqatların nəticələri birləşdirildikdə isə mütaliə vərdişinin Alzheimer xəstəliyi riskinin 33 faiz azalması ilə əlaqəli olduğu ortaya çıxıb.
Tədqiqatçılar bunu mümkün olaraq “koqnitiv ehtiyat” anlayışı ilə izah edirlər. Beyin yeni məlumatlar, mürəkkəb cümlələr və tanımadığı sözlərlə nə qədər çox qarşılaşarsa, yaşlanma ilə əlaqəli dəyişiklikləri kompensasiya etmək üçün alternativ yollar yaratmaq qabiliyyətinin də artdığı düşünülür.
Tədqiqatçılardan mühüm xəbərdarlıq
Bununla belə, mütəxəssislər nəticələrin qəti səbəb-nəticə əlaqəsi kimi qəbul edilməməli olduğunu vurğulayırlar. 14 sentyabr 2026-cı ildə Psychological Medicine jurnalında yayımlanan məqalə yeni eksperiment deyil, mövcud tədqiqatların icmalıdır.
Müəlliflərin özləri də araşdırmaların əksəriyyətinin yalnız əlaqə göstərdiyini və səbəb-nəticə əlaqəsini sübut etmədiyini qeyd edirlər. Yəni mövcud məlumatlar kitab oxumağın Alzheimer xəstəliyinin qarşısını aldığını deyil, müntəzəm oxuyan insanlarda xəstəlik riskinin daha aşağı müşahidə edildiyini göstərir.
Bütün bu məhdudiyyətlərə baxmayaraq, tədqiqatçıların fikrincə, kitab oxumaq həm əlçatan, həm də demək olar ki, heç bir xərc tələb etməyən faydalı vərdişdir. Mütəxəssislər mütaliəni performans hədəfinə çevirməməyi, bitirmək məcburiyyəti hiss etmədən sevilən janrlardan başlamağı tövsiyə edirlər. Axşam telefonu kənara qoyaraq cəmi bir neçə səhifə oxumaq belə yaxşı başlanğıc hesab olunur.
