Sovet dövründən qalan 1926-cı il istehsalı 1 çervonetslik əsginaslar bu gün kolleksiyaçılar arasında xüsusi maraq doğurur. Əsginasın vəziyyətindən, buraxılışından və üzərindəki imzalardan asılı olaraq qiyməti yüzlərlə, hətta 1 000 manatdan çox ola bilər.
Referans Media bildirir ki, bunu Milli.Az-a numizmat Fərhad Məmmədov bildirib.
Onun sözlərinə görə, 1926-cı ildə dövriyyəyə buraxılan 1 çervonetslik əsginas 1947-ci il pul islahatına qədər rəsmi olaraq dövriyyədə qalıb. Lakin faktiki olaraq onun böyük əksəriyyəti 1938-ci ilədək tədavüldən çıxıb.
F.Məmmədov qeyd edib ki, bu əsginası maraqlı edən əsas xüsusiyyətlərdən biri onun "nəzəriyyədə" qızıl təminatına malik olmasıdır. Amma praktikada bu heç vaxt gerçəkləşmədi.
"Bu əsginas adi kağız pul deyildi. ABŞ-nin qızıl sertifikatlı dollarları kimi, onun da qızıl təminatı var idi - amma nəzəriyyədə. Əsginasın üzərində bir çervonetsin 7,74234 qram xalis qızıl ehtiva etdiyi və bank biletinin qızıla dəyişdirilməli olduğu yazılıb. Lakin burada mühüm bir məqam var idi: qızıla dəyişdirilmənin başlanması xüsusi hökumət aktı ilə müəyyən edilməli idi. Yəni əsginasın üzərindəki yazı onun sahibinin istənilən vaxt banka müraciət edərək həmin miqdarda qızıl ala biləcəyi demək deyildi", - deyə numizmat bildirib.
Əslində, həmin hökumət aktı heç vaxt qəbul edilməyib. Rusiya Bankının Muzeyinin məlumatına görə, Sovet hakimiyyəti vətəndaş müharibəsindən sonra ölkədə kifayət qədər qızıl ehtiyatının olmaması səbəbindən kağız çervonetsləri real qızıl sertifikatlarına çevirə bilməyib.
F.Məmmədov bildirib ki, 1926-cı il 1 çervonetslik əsginasların kolleksiya dəyərini müəyyən edən əsas amillərdən biri də onların hansı buraxılışa aid olmasıdır.
"Bu əsginasın dörd fərqli buraxılışı var. Kolleksiyaçılar arasında xüsusilə birinci buraxılış daha çox axtarılır. Onu digər variantlardan fərqləndirməyin əsas yolu üzərindəki imzaları yoxlamaqdır", - deyə o qeyd edib.
Numizmatın sözlərinə görə, birinci buraxılışın seriyaları AA-dan başlayaraq VD-yə qədər davam edir.
"Birinci buraxılışın əsas fərqləndirici xüsusiyyəti aşağı hissədə Dövlət Bankının idarə heyəti üzvlərinə məxsus beş imzanın olmasıdır. Onlardan biri Şeynmanın imzasıdır. Digər üç buraxılışda isə cəmi dörd imza yer alır. Buna görə də əsginası əldə edərkən ilk növbədə imzaların sayına diqqət yetirmək lazımdır", - deyə F.Məmmədov bildirib.
1926-cı ilin 1 çervonetsinin qiyməti nə qədərdir?
F.Məmmədov qeyd edib ki, əsginasların qiyməti əsasən qorunub-saxlanma vəziyyətindən asılı olaraq dəyişir.
"Very Good və Fine vəziyyətində olan, yəni müəyyən qədər aşınmış nümunələrin qiyməti təxminən 30-90 manat arasında dəyişir. VF (Very Fine) vəziyyətində olan, daha az aşınmış, ciddi qüsurları və təmas izləri olmayan nümunələrin qiyməti isə təxminən 8 min rubla, yəni 167 manata çata bilər", - deyə numizmat bildirib.
Onun sözlərinə görə, XF (Extremely Fine), yəni son dərəcə yaxşı vəziyyətdə qorunmuş nümunələrin qiyməti təxminən 15 min rubl və ya 313 manat civarındadır.
"AU (About Uncirculated), yəni çox az dövriyyədə olmuş, eləcə də UNC (Uncirculated), ümumiyyətlə dövriyyəyə buraxılmamış nümunələrə rast gəlmək olduqca çətindir. Belə əsginaslar bütün buraxılışlar üzrə yüksək kolleksiya dəyərinə malikdir", - deyə F.Məmmədov vurğulayıb.
Numizmat beynəlxalq hərraclarda qeydə alınmış satışlardan da nümunə gətirib.
"Dördüncü buraxılışa aid, Kalmanoviçin imzasını daşıyan bir əsginas PMG tərəfindən AU58 dərəcəsində sertifikatlaşdırılıb. Yəni nümunə çox az dövriyyədə olub və yaxşı vəziyyətdə qorunub. Həmin əsginas 2026-cı ilin iyununda Katz hərracında 540 avroya, Azərbaycan valyutası ilə təxminən 1 020 manata satılıb", - deyə F.Məmmədov bildirib.
O əlavə edib ki, köhnə sovet əsginaslarını qiymətləndirərkən yalnız onların buraxılış ilinə və nominalına deyil, seriya nömrəsinə, imzalarına və qorunub-saxlanma vəziyyətinə də diqqət yetirmək lazımdır.
