ABŞ Prezidenti Donald Trampın İrana dair açıqlamaları Vaşinqtonun yeni hərbi əməliyyata hazırlaşa biləcəyi ilə bağlı xəbərlərlə birlikdə nüvə silahı müzakirəsini yenidən gündəmə gətirib.
Lakin Tramp oktyabrın 16-da Newsmax-a verdiyi müsahibədə bu məsələ ilə bağlı açıq fikir bildirib. İrana qarşı nüvə silahından istifadə edib-etməyəcəyi barədə suala Tramp belə cavab verib: “Nüvə silahından istifadə etmərəm. Buna ehtiyacımız yoxdur”.
O, həmçinin “Dünyanın ən böyük nüvə gücüyük” ifadəsini işlədib. Tramp ictimaiyyətdə “bombaların anası” kimi tanınan MOAB-ın nüvə bombası olmadığını da xüsusi vurğulayıb. Bununla belə, İrana qarşı yeni hücumun həyata keçirilib-keçirilməyəcəyi barədə qəti açıqlama verməyib.
Referans Media xəbər verir ki, CNN-in oktyabrın 15-də yayımladığı xəbərə görə, ABŞ administrasiyasında İrana qarşı mümkün yeni hücumlarda MOAB-dan istifadə variantı nəzərdən keçirilir.
Çəkisi 9,8 ton olan GBU-43/B MOAB geniş ərazidə son dərəcə güclü təzyiq yaradan konvensional bombadır. O, nüvə başlığı daşımır və partlayışı radioaktiv çöküntü yaratmır.
Havada partlayan bomba
Lakin MOAB-ın təsiri əsasən partlayış nöqtəsinə yaxın ərazilərdəki tikililərə və insanlara yönəlir. Bu bomba geniş ərazidə ağır dağıntılara və insan tələfatına səbəb ola bilər.
Arms Control Association-ın məlumatına görə, MOAB-ın havada partlama prinsipinə əsaslanan quruluşu İranın dağların dərinliyində inşa edilmiş yeraltı obyektlərini məhv etmək üçün uyğun variant olmaya bilər.
Nüvə variantları hansılardır?
Nüvə silahları təsir gücünə və istifadə məqsədinə görə müxtəlif siniflərə bölünür.
Strateji nüvə silahları çox böyük dağıdıcı gücə malikdir. Onlar əsasən ölkələrin hərbi mərkəzləri, böyük şəhərləri və strateji infrastrukturu kimi hədəflərə qarşı çəkindirici vasitə kimi nəzərdə tutulur.
Taktiki nüvə silahları isə daha məhdud hərbi hədəflərə qarşı istifadə üçün hazırlanmış, nisbətən aşağı partlayış gücünə malik silahlardır.
İrandakı yeraltı nüvə obyektlərinin dərinliyinə görə zaman-zaman taktiki nüvə silahlarından istifadə edilə biləcəyi ilə bağlı ssenarilər müzakirə olunur. Lakin bu, ABŞ-ın belə bir qərar qəbul etdiyi və ya bu istiqamətdə təsdiqlənmiş hazırlıq apardığı anlamına gəlmir.
Konvensional variantlar
ABŞ-ın arsenalındakı konvensional variantlardan biri GBU-57 adlanan nəhəng bunkerdağıdan bombadır.
Təxminən 13,6 ton ağırlığında olan bu sursat yeraltındakı möhkəmləndirilmiş obyektləri hədəf almaq üçün hazırlanıb. 2025-ci ildə ABŞ-ın İranın Fordow və Natanz obyektlərinə hücumlarında istifadə edilib.
Stanford Universitetinin nüvə təhlükəsizliyi üzrə eksperti Herbert Linin qiymətləndirməsinə görə, Fordow kimi dağların altında inşa edilmiş obyektlərin məhv edilməsi hətta konvensional silahlarla belə son dərəcə çətindir.
İranın Türkiyə ilə qonşu olması mümkün nüvə hücumunun Türkiyəyə təsirlərini də gündəmə gətirir.
Nüvə bombası atılarsa, hansı ərazilər təsirlənər?
Nüvə hücumunun təsiri istifadə ediləcək başlığın gücündən, partlayışın havada, yoxsa yer səthində baş verməsindən, hədəfin yerləşdiyi ərazidən və meteoroloji şəraitdən asılıdır.
Bu səbəbdən konkret hücum zamanı neçə kilometrlik ərazinin təsirə məruz qalacağını dəqiq söyləmək mümkün deyil.
İranla bağlı müzakirələrdə adı çəkilən əsas nüvə obyektləri Fordow, Natanz və İsfahandır.
Fordow Qum şəhəri yaxınlığında, dağın dərinliklərində inşa edilmiş uranın zənginləşdirilməsi obyektidir. Natanz mühüm zənginləşdirmə və sentrifuq mərkəzidir. İsfahan isə uranın emalı və nüvə yanacağı fəaliyyəti baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Radioaktiv çöküntülər Türkiyəyə çata bilərmi?
Nüvə hücumu zamanı ən mühüm təhlükələrdən biri radioaktiv çöküntülərdir. Xüsusilə yerə yaxın və ya yeraltı hədəfə qarşı nüvə partlayışı zamanı torpaq, qaya və tikinti materialları radioaktiv hissəciklərlə birlikdə atmosferə yayıla bilər.
Bu hissəciklər küləklə daşınaraq partlayış nöqtəsindən uzaqda yerləşən ərazilərdə də çirklənməyə səbəb ola bilər. İranın Türkiyə ilə qonşu olması mümkün nüvə hücumunun Türkiyəyə təsirlərini də gündəmə gətirir.
Lakin qiymətləndirmələrə görə, radioaktiv çöküntülərin Türkiyəyə çatıb-çatmayacağı, hansı bölgələrə yayılacağı və hansı intensivlikdə olacağı partlayışın yeri, hündürlüyü, gücü, küləyin istiqaməti və yağıntı kimi amillərdən asılıdır.
Bu səbəbdən mütəxəssislərin fikrincə, “Türkiyə mütləq təsirlənəcək” və ya “Türkiyə təsirlənməyəcək” demək mümkün deyil.
Tramp təkbaşına qərar verə bilərmi?
ABŞ sistemində nüvə silahından istifadə səlahiyyəti prezidentə məxsusdur. Konqresin əvvəlcədən razılıq verməsi tələb olunmur. Hərbi komandirlər və müşavirlər prezidentə tövsiyələr verə bilərlər.
Lakin nüvə hücumu əmrinin hüquqa uyğunluğu beynəlxalq humanitar hüququn fərq qoyma, hərbi zərurət və mütənasiblik prinsipləri baxımından ayrıca əhəmiyyət daşıyır.
ABŞ Konqresinin Araşdırma Xidmətinin 11 dekabr 2025-ci il tarixli hesabatına görə, nüvə silahından istifadə qərarı ilə bağlı yeganə səlahiyyətli qurum prezidentdir. Baş Qərargah rəisinin və ya müdafiə nazirinin prezidentin qərarına siyasi təsdiq verməsi kimi bir məcburiyyət mövcud deyil./Musavat.com/
