Parlament sədri olmazdan əvvəl dünya şahmatının tanınmış simalarından biri idi. Hətta 16 yaşında Litvanın qadınlar arasında çempionluğu ilə kifayətlənməyib, kişilər arasında keçirilən ölkə çempionatında da qalib gəlmişdi. Daha sonra Avropa çempionu oldu, qrossmeyster titulunu qazandı və siyasətə keçdi.
Söhbət Litva parlamentin (Seym) sabiq sədri, hazırda vitse-spiker olan Viktoriya Çmilite-Nilsendən gedir.
Referans Media bildirir ki, Modern.az saytı “Spikerlər” rubrikasının növbəti yazısında ondan bəhs edir.
Viktoriya Çmilite-Nilsen 2020-ci il noyabrın 13-dən 2024-cü il noyabrın 14-dək Litva Seyminə rəhbərlik edib. 2024-cü il seçkilərindən sonra isə deputat mandatını qoruyub və 14 noyabr 2024-dən parlament sədrinin müavini vəzifəsində çalışır.
Bəs şahmat taxtasından Litva parlamentinin rəhbərliyinə qədər uzanan bu qeyri-adi həyat hekayəsinin qəhrəmanı kimdir?
Şahmatla 4 yaşında tanış olub
Viktoriya Çmilite-Nilsen 1983-cü il avqustun 6-da Litvanın Şyaulyay şəhərində anadan olub.
Atası Viktor ona şahmatı ilk dəfə 4 yaşında göstərib. O vaxt balaca Viktoriya oyunun qaydalarını tam anlamasa da, bir neçə il sonra şahmata ciddi maraq göstərməyə başlayıb.
6 yaşında Şyaulyay şəhərinin şahmat klubuna gedib və bundan sonra şahmat onun həyatının əsas istiqamətinə çevrilib. Özünün sonrakı müsahibələrindən birində dediyi kimi, erkən yaşda yarışlara qatılıb və qələbə qazanmağın verdiyi hiss onu oyuna daha da bağlayıb.
Viktoriya hələ 7 yaşında, özündən böyük uşaqların da iştirak etdiyi qrupda Litva çempionu olub. 1993-cü ildə Avropa yeniyetmələr çempionatında, 1995-ci ildə isə dünya yeniyetmələr çempionatında qalib gəlib.
Yəni gələcək parlament sədrinin uşaqlıq illəri artıq beynəlxalq şahmat yarışlarında keçirdi.
16 yaşında kişilər arasında da çempion
Viktoriya Çmilite-Nilsenin şahmat karyerasının ən diqqətçəkən faktlarından biri 2000-ci ildə baş verib.O zaman cəmi 16 yaşında idi.
Viktoriya həmin il həm qadınlar arasında, həm də Litvanın mütləq – yəni qadın və kişilərin birlikdə yarışdığı – şahmat çempionatında qalib gəldi. Beynəlxalq Şahmat Federasiyası (FİDE) onun 2000-ci ildə ölkənin açıq çempionatında qalib gələndə 16 yaş 7 ay 28 günlük olduğunu və bunun Litva çempionatının tarixində rekord nəticə olduğunu qeyd edir.
2005-ci ildə Viktoriya bu uğuru bir daha təkrarladı.
Dünya olimpiadalarında iki qızıl
Onun beynəlxalq şahmat karyerası da uğurlarla zəngindir.
Viktoriya Çmilite-Nilsen 2000 və 2004-cü illərdə Litva qadınlar yığmasının heyətində Şahmat Olimpiadalarında qızıl medal qazanıb. 2006-cı ildə qadınlar arasında dünya çempionatında mükafatçılar sırasında yer alıb.
2011-ci ildə isə daha böyük uğura imza ataraq qadınlar arasında Avropa fərdi çempionu olub.
2010-cu ildə ona şahmat üzrə qrossmeyster titulu verilib.
Beləliklə, siyasətə keçəndə onun artıq kifayət qədər ciddi beynəlxalq tanınmışlığı vardı.
Siyasətə gəlməsi təsadüfi olmadı
Viktoriya Çmilite-Nilsen siyasətə keçidi də maraqlı məqamdır.
O, 2015-ci ildə Litvanın Liberal Hərəkatına üzv olub və həmin il deputat kimi parlamentə daxil olub. Daha əvvəl 2012-ci ildə seçkilərdə iştirak etsə də, deputat mandatı qazana bilməmişdi. 2015-ci ildə isə Remigijus Şimaşiusun Vilnüs meri seçilməsi nəticəsində Seymdə yaranan boş yerə keçərək deputat oldu.
Onun sözlərinə görə, siyasətə keçmək qərarı qəfil olmayıb. Şahmat karyerasının zirvəsində olduğu vaxt siyasi təklif alıb və uzun müddət gələcək həyat yoldaşı Peter Nilsenlə bu barədə müzakirə edib.
Viktoriya Çmilite-Nilsen 2016-cı ildə yenidən parlamentə deputat seçilib.
2018-ci ildə Liberal Hərəkatın parlament fraksiyasına rəhbərlik etməyə başlayıb, 2019-cu ildə isə partiyanın sədri seçilib.
Beləliklə, bir vaxtlar şahmat taxtasında Litvanı təmsil edən Viktoriya artıq ölkənin siyasi səhnəsinin əsas simalarından birinə çevrilirdi.
2020-ci ildə parlamentin kürsüsünə çıxdı
2020-ci il noyabrın 13-də Viktoriya Çmilite-Nilsen Litva Seyminin sədri seçildi.
Onun spikerlik dövrü 2020–2024-cü illəri əhatə edib. 2024-cü il noyabrın 14-də yeni parlamentin ilk iclasında Saulius Skvernelis spiker seçildikdən sonra Çmilite-Nilsen bu vəzifəni tərk etdi. 2025-ci ilin sentyabrından isə Seymə Juozas Olekas rəhbərlik edir.
Çmilytė-Nielsen isə siyasətdən getmədi.
O, 2024-cü il seçkilərində yenidən deputat seçildi və 14 noyabr 2024-cü ildən Seym sədrinin müavini vəzifəsindədir. Həmçinin Liberal Hərəkatın lideri olaraq partiyanın parlament fraksiyasına da rəhbərlik edir.
İki məşhur şahmatçı ilə ailə həyatı qurub
Viktoriyanın şəxsi həyatında da şahmat xüsusi yer tutur.
Onun ilk həyat yoldaşı məşhur qrossmeyster Aleksey Şirov olub. Şirov Latviya və İspaniyanı təmsil edib, dünya şahmatının tanınmış simalarından biri sayılıb.
Cütlüyün iki oğlu dünyaya gəlib. Onların evlilikləri təxminən altı il davam edib.
Viktoriya Çmilite-Nilsen sonralar bu münasibətin iki yüksək ambisiyalı idmançının ailəsi olduğunu və belə bir münasibətin asan olmadığını deyib. O, boşanmanı həyatının ən çətin təcrübələrindən biri kimi xarakterizə edib.
Amma onun ikinci evliliyi də yenə şahmat dünyası ilə bağlı oldu.
2013-cü ildə danimarkalı qrossmeyster və məşqçi Peter Heyn Nelsenlə ailə qurdu.
Onlar bir-birlərini uzun illər şahmat yarışlarından tanıyırdılar. Münasibətləri əvvəlcə dostluq və peşəkar ünsiyyət şəklində başlayıb. Peter sonradan Danimarkadan Litvaya köçüb. Cütlüyün iki oğlu dünyaya gəlib. Beləliklə, Viktoriyanın iki evlilikdən dörd oğlu var: Dmitrijus, Aleksandras, Marius və Kristijonas.
Maraqlıdır ki, Viktoriyanın hər iki həyat yoldaşı da şahmat qrossmeysteri olub.
Dörd dildə danışır
Viktoriya Çmilite-Nilsen yalnız şahmatla məşğul olmayıb.
2007-ci ildə Latviya Universitetini bitirib və ingilis filologiyası üzrə diplom alıb. O, dörd dil bilir: litva dili ilə yanaşı, ingilis, rus və ispan dillərində də danışır.
Litvanın hazırkı vitse-spikeri 2018-ci ildə özünün avtobioqrafik kitabını nəşr etdirib.
Kitabın adı “Qara ilə ağ arasında”dır.
Kitabın adı da onun həyatına olduqca uyğun gəlir: uşaqlıqdan şahmat taxtasındakı ağ-qara fiqurlar arasında başlayan yol illər sonra Litva parlamentinin kürsüsünə qədər uzanıb.
Şahmat və siyasət
Viktoriya Çmilite-Nilsenin siyasi karyerasının ən maraqlı tərəflərindən biri də budur ki, o, şahmat keçmişini heç vaxt gizlətməyib.
Əksinə, özünün siyasətə marağının formalaşmasında şahmatın müəyyən rol oynadığını deyib. Onun fikrincə, şahmat və siyasətin bəzi xüsusiyyətləri bir-birinə yaxındır: uzunmüddətli düşünmək, müxtəlif variantları hesablamaq və rəqibin növbəti addımını əvvəlcədən nəzərə almaq.
Amma Viktoriyanın həyatında ən böyük “gediş” şahmat taxtasında deyil, real həyatda baş verdi.
Dörd yaşında atasının ona göstərdiyi şahmat fiqurları ilə başlayan hekayə əvvəlcə dünya turnirlərinə, daha sonra isə Litva parlamentinə apardı.
Viktoriya Çmilite-Nilsen Litva Seyminin sabiq sədri, hazırkı sədr müavini, deputat və Liberal Hərəkatın lideridir. Onun adı Litva tarixində həm siyasətçi, həm də ölkənin ən uğurlu qadın şahmatçılarından biri kimi qalır.
