Dünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) gündəmində Hindistanda qeydə alınan Nipah virusu yer alır. Heyvanlardan insanlara keçən bu təhlükəli virusun pandemiyaya çevrilib-çevrilməyəcəyi beynəlxalq ictimaiyyətdə narahatlıq doğurur. Qeyd edək ki, hazırda Azərbaycanda Nipah virusu ilə bağlı rəsmi yoluxma faktı qeydə alınmayıb.
Referans Media xəbər verir ki, Nipah virusu ilk dəfə 1998-ci ildə Malayziyada aşkarlanıb. Həmin dövrdə baş verən epidemiya zamanı 105 nəfər həyatını itirib, virusun donuzlar vasitəsilə yayıldığı ehtimal edildiyi üçün 1 milyondan çox donuz məhv edilib. Sonrakı illərdə isə Bangladeş və Hindistanda lokal yoluxma hallarına rast gəlinib.
Virusun mənbəyi və yoluxma yolları
Nipah virusu zoonotik infeksiyadır, yəni heyvanlardan insanlara keçə bilir. Onun əsas təbii mənbəyi meyvə yarasalarıdır. Yoluxma əsasən: yoluxmuş heyvanların ifrazatları ilə birbaşa təmas, yarasa ifrazatları ilə çirklənmiş çiy qidaların və içkilərin qəbulu, bəzi hallarda isə insandan insana yaxın təmas yolu ilə keçir. Virusun inkubasiya dövrü 4–14 gün arasında dəyişir.
Əlamətləri isə adi qripə bənzərdir: qızdırma, baş və boğaz ağrısı, halsızlıq, qusma, başgicəllənmə, şüurun bulanması.
Pandemiya riski varmı?
Mövzu ilə bağlı açıqlama verən infeksion xəstəliklər üzrə mütəxəssis professor Mehmet Ceyhan bildirib ki, Nipah virusu yeni deyil və COVID-19 kimi qlobal pandemiya potensialına malik deyil. Onun sözlərinə görə, genişmiqyaslı pandemiya üçün virusun asanlıqla hava-damcı yolu ilə yayılması vacibdir ki, Nipah virusunda bu xüsusiyyət yoxdur.
Ceyhan qeyd edib ki, virus əsasən Asiya regionu ilə məhdudlaşır və dünya üzrə illik yoluxma sayı təxminən 100 nəfəri keçmir. O, xüsusilə riskli ölkələrə səyahət edənlərin qida təhlükəsizliyi və gigiyena qaydalarına ciddi əməl etməsinin vacibliyini vurğulayıb.
ÜST-nın nəzarətində olan virus
İnfeksion xəstəliklər üzrə mütəxəssis Dr. Dilek Leyla Mamçu isə bildirib ki, Nipah virusu təkzəncirli RNT virusudur və 40–75 faiz arasında ölüm göstəricisinə malikdir. Effektiv peyvəndin olmaması və insandan insana yoluxma ehtimalına görə bu virus ÜST tərəfindən potensial epidemiya təhlükəsi olan patogenlər siyahısında yer alır.
Bununla belə, həkim qeyd edib ki, Nipah virusu adətən lokal və məhdud yayılma göstərir və vaxtında görülən izolyasiya tədbirləri ilə nəzarət altına alına bilir.
Səyahət edənlər üçün tövsiyələr
Mütəxəssislər riskli bölgələrə səfər edən şəxslərə aşağıdakı tövsiyələri verirlər: xəstə heyvanlarla və onların toxumaları ilə təmasdan qaçınmaq, yarasa ifrazatları ilə çirklənə biləcək çiy meyvə və içkilərdən uzaq durmaq, yalnız yaxşı bişmiş qidalardan istifadə etmək, şəxsi gigiyena qaydalarına ciddi riayət etmək.
Nəticə
Nipah virusu yüksək ölüm riski daşısa da, yayılma imkanlarının məhdud olması səbəbindən qlobal təhlükə səviyyəsində qiymətləndirilmir. Hazırda Azərbaycan və Avropa ölkələri üçün ciddi risk mövcud deyil. Mütəxəssislər panikaya deyil, maariflənməyə və ehtiyatlı davranışa üstünlük verilməsini tövsiyə edirlər.
