Xəbər verdiyimiz kimi, bir qədər əvvəl Nyu-York Universitetinin professoru Nassim Taleb Azərbaycana gəlib mühazirə deməkdən imtina edib. O bunu Ruben Vardanyanın Bakıda həbsdə olması ilə əlaqələndirib.
Amerika Hərbi Dəniz Qüvvələri və Hərbi Hava Qüvvələri üçün xüsusi materiallar istehsal edən “Integrated Polymer Industries” şirkətinin qurucusu, B-2 bombardmançı təyyarələri üçün görünməzlik texnologiyalarında istifadə olunan örtük materiallarının müəllifi, türk mühəndis və tədqiqatçı-yazıçı Ergün Kırlıkovalı Nassim Talebə ünvanladığı məktubda Ruben Vardanyanın illərdir formalaşdırdığı “xeyriyyəçi” imicini yenidən müzakirəyə çıxarıb.
Məktubda Vardanyanın fəaliyyətinə işıq tutulur və onun “xeyriyyəçi” adı altında hansı qaranlıq əməllərdə yer almasına diqqət çəkilir.
Referans Media bildirir ki, Globalinfo.az-a danışan analitik Elnur Ənvəroğlu deyib ki, xeyriyyəçiliklə siyasi təsir arasında mühüm fərq var:
“Birincisi məktəblər tikə, mədəni irsi qoruya və icmalara dəstək verə bilər. İkincisi isə işğal altındakı ərazilərdə yaradılmış qondarma hökumətləri, münaqişələri və ictimai rəyi formalaşdıra bilər. Ruben Vardanyanın fəaliyyəti məhz bu iki sahənin dəfələrlə bir-biri ilə iç-içə görünməsi səbəbindən ciddi araşdırma tələb edir.
Məhz bu sual türk mühəndis, tədqiqatçı və müəllif Ergün Kırlıkovalının Nyu-York Universitetinin professoru və yazıçısı Nassim Nikolas Talebə ünvanladığı son məktubun əsas mövzusudur. Müəllif məktubunda Vardanyanın xeyriyyəçi imici ətrafında sistemli şəkildə yaradılmış illüziyaların mövcudluğuna vurğu edir. Bu xeyriyyəçilik siyasi və maliyyə fəaliyyəti ilə bağlı sualların araşdırılmasına qarşı sipər rolunu oynaya bilərmi?”
Ergün Kırlıkovalı
Ekspert xatırladıb ki, Vardanyanın o vaxt işğalda olan torpaqlarımızdakı fəaliyyəti 2022-ci ildə başladı:
“O, Rusiya vətəndaşlığından imtina edərək beynəlxalq hüquqa əsasən Azərbaycanın tərkib hissəsi sayılan, lakin həmin dövrdə separatçıların nəzarətində olan əraziyə köçdü. Bir neçə ay sonra separatçıların “rəhbərliyinə” daxil oldu və “dövlət naziri” “vəzifəsini” tutdu. Bu, “siyasi” mübarizəyə birbaşa qoşulmaq idi. O, həmçinin Rusiya sülhməramlılarının bölgədə qalmasının və fəaliyyətinin gücləndirilməsinin tərəfdarı olduğunu açıq şəkildə bəyan edirdi.
Münaqişə dərinləşdikcə bu qərarın siyasi əhəmiyyəti daha aydın görünməyə başladı. Vardanyan siyasi proseslərdən uzaq, humanitar mühitə gəlmiş kənar şəxs deyildi. O, Rusiyanın maliyyə sistemində böyük nüfuza malik biznesmen kimi Azərbaycan–Ermənistan münaqişəsinin həlledici mərhələsində tanınmamış qurumun “rəhbərliyində” yer aldı.
Bu keçmiş ona görə vacibdir ki, Vardanyanın ictimai imici uzun illər əsasən xeyriyyəçilik üzərində qurulub. Lakin həmin imicin arxasında dayanan maliyyə fəaliyyəti ciddi suallar doğurur. Mütəşəkkil Cinayətkarlıq və Korrupsiya Hesabatlılığı Layihəsinin (OCCRP) “Troika Laundromat” araşdırmasında Vardanyanın vaxtilə rəhbərlik etdiyi “Troika Dialog” investisiya bankı ilə əlaqələndirilən 8,8 milyard dollarlıq ofşor maliyyə şəbəkəsindən bəhs edilir. OCCRP-nin məlumatına görə, bu şəbəkə Rusiyanın hakim elitası ilə əlaqəli şəxslər də daxil olmaqla müxtəlif müştərilər üçün vəsaitləri ofşor strukturlar vasitəsilə dövriyyəyə buraxıb. Vardanyan isə bütün qanunsuzluq iddialarını rədd edib və araşdırmada irəli sürülən qiymətləndirmələrlə razılaşmadığını bildirib”.
Elnur Ənvəroğlu
Analitik deyib ki, bu faktların mövcudluğu bütün xeyriyyə layihələrinin saxta olması anlamına gəlmir:
“Lakin bu vəziyyət Vardanyanın “xeyriyyəçi” obrazının ciddi araşdırma aparılmadan qəbul edilməsini xeyli çətinləşdirir. Eyni prinsip onun Rusiya biznes və siyasi elitası ilə əlaqələrinə də aiddir. Vardanyanın Qarabağa daxil olmamışdan qısa müddət əvvəl Rusiya vətəndaşlığından imtina etməsi diqqət çəkir. Bu, dramatik bir dönüş nöqtəsi idi: Moskvanın maliyyə sistemində formalaşmış bir biznesmenin “siyasi” aktora çevrilməsi.
Hüquqi prosesin nəticələri isə daha ciddi əhəmiyyət daşıyır. 2026-cı ilin fevralında Azərbaycan hərbi məhkəməsi Vardanyanı 42 maddə üzrə təqsirli bilərək 20 il müddətinə azadlıqdan məhrum edib. İttihamlar arasında terrorçuluq, müharibə cinayətləri və insanlıq əleyhinə cinayətlər də yer alıb.
Məhkəmə prosesi zamanı təqdim olunan sübutları kənara atmaq olmaz. Zərərçəkmiş şəxslər erməni silahlı birləşmələrinin fəaliyyəti ilə əlaqələndirilən yaralanma və ölüm halları barədə ifadələr veriblər. Prokurorluq isə müharibə cinayətləri, məcburi köçürülmə, təqib, işgəncə, qəsdən adamöldürmə, terrorçuluq, terrorçuluğun maliyyələşdirilməsi, qanunsuz silahlı fəaliyyət və qeyri-qanuni silahlı birləşmələrin yaradılması ilə bağlı ittihamlar irəli sürüb.
Məhz bu mərhələdə Vardanyanın “xeyriyyəçi” obrazı ilə “siyasi fəaliyyəti” arasındakı ziddiyyət ortaya çıxır”.
