Astronomlar superkütləli qara dəliklərin ulduzları udduqdan aylar, hətta illər sonra niyə güclü radio siqnalları yaydığını müəyyən ediblər. Araşdırmalara görə, bu hadisə qara dəliklərin “qidalanma sürətindəki” pozuntularla əlaqədardır.
Alimlərin izahına görə, qara dəliyə çox yaxınlaşan ulduz onun güclü cazibə qüvvəsinin təsiri ilə parçalanaraq qaz axınlarına çevrilir. “Gelgit Pozulması Hadisəsi” (TDE) adlanan bu nadir kosmik proses hər qalaktikada təxminən 100 min ildə bir dəfə baş verir.
ABŞ-ın Nyu-Meksiko ştatında yerləşən Karl G. Jansky VLA teleskopu ilə aparılan altı illik müşahidələr göstərib ki, bu hadisələrin təxminən 40 faizində əsas radio partlayışları ilkin parlamadan aylar və ya illər sonra meydana çıxır.
Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, qara dəlik ya həddindən artıq sürətlə qidalandıqda, ya da qidalanma sürəti kəskin azaldıqda bu gecikmiş radio partlayışları baş verir. Hər iki halda qazın bir hissəsi udulmur və kosmosa geri atılır.
Kosmosa püskürən bu maddə ətrafdakı qazla toqquşaraq güclü şok dalğaları yaradır və nəticədə radio siqnalları əmələ gəlir. Alimlər bu prosesi məcazi olaraq “kosmik gəyirmə” adlandırırlar.
Araşdırma zamanı alimlər həmçinin gələcəkdə belə radio partlayışları yarada biləcək qara dəliklərin erkən mərhələdə “helyum emissiya xətləri” adlanan xüsusi kimyəvi iz buraxdığını aşkar ediblər.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu kəşf gələcəkdə hansı qara dəliklərin daha diqqətlə izlənilməli olduğunu əvvəlcədən müəyyən etməyə və teleskoplardan daha səmərəli istifadə etməyə imkan verəcək.
