“Bu gün yağış yağacaq demişdilər, amma bütün gün günəş oldu.” Bu cümləni demək olar ki, hər kəs həyatında ən azı bir dəfə işlədib. Hava proqnozlarının səhv olduğu barədə düşüncələr də məhz belə vəziyyətlərdən yaranır. Lakin mütəxəssislər bildirirlər ki, əslində məsələ çox vaxt meteoroloqların yanılmasında deyil, proqnozların necə şərh edilməsindədir.
Müasir texnologiyaların inkişafı sayəsində hava proqnozlarının dəqiqlik səviyyəsi son onilliklərdə əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Bir çox ölkələrdə qısamüddətli hava proqnozlarının doğruluq göstəricisi artıq 90 faizdən yuxarı qiymətləndirilir. Bu isə elm və texnologiya baxımından olduqca yüksək nəticə hesab olunur.
Bəs onda niyə insanlar hələ də meteoroloqların tez-tez səhv etdiyini düşünürlər?
Əsas səbəb atmosferin son dərəcə mürəkkəb və dəyişkən sistem olmasıdır. Atmosfer sabit mexanizm deyil; o, milyonlarla müxtəlif amilin eyni anda təsiri altında formalaşan canlı və dinamik bir sistemdir. Temperatur dəyişiklikləri, hava axınları, rütubət, təzyiq fərqləri, okean cərəyanları və digər faktorlar hər saniyə bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə olur.Meteoroloqlar hava şəraitini müəyyən etmək üçün peyklərdən, radar sistemlərindən, yerüstü meteoroloji stansiyalardan, hava şarlarından və müxtəlif sensorlardan əldə edilən milyonlarla məlumatı analiz edirlər. Bu məlumatlar daha sonra güclü kompüterlər vasitəsilə riyazi modellərə çevrilir və gələcək hava şəraiti proqnozlaşdırılır.Lakin burada mühüm bir məqam var: atmosfer kaotik sistemdir. Elmdə bu hadisə çox vaxt “kəpənək effekti” ilə izah olunur. Başqa sözlə desək, atmosferdə baş verən çox kiçik dəyişikliklər belə müəyyən müddətdən sonra tamamilə fərqli nəticələrə səbəb ola bilər.Məsələn, bir bölgədə temperaturun cəmi yarım dərəcə dəyişməsi və ya küləyin istiqamətində cüzi fərq yaranması bir neçə gün sonra yağıntının miqdarına və istiqamətinə ciddi təsir göstərə bilər. Məhz buna görə də uzunmüddətli hava proqnozlarının dəqiqliyi qısamüddətli proqnozlarla müqayisədə daha aşağı olur.Əslində, “yağış ehtimalı 70 faizdir” ifadəsi də çox vaxt yanlış başa düşülür. İnsanların bir qismi bunu “günün 70 faizi yağış yağacaq” və ya “şəhərin 70 faizinə yağış düşəcək” kimi qəbul edir. Halbuki bu göstərici meteoroloqların müəyyən ərazidə yağışın baş vermə ehtimalını ifadə edir.Yəni 70 faiz ehtimal o deməkdir ki, oxşar meteoroloji şəraitdə on hadisədən yeddisində həmin ərazidə yağıntı müşahidə olunub. Bu isə yağışın konkret olaraq sizin dayandığınız nöqtəyə mütləq düşəcəyi anlamına gəlmir.Məhz buna görə də meteoroloji savadlılıq son dərəcə vacib hesab olunur. Hava proqnozlarını düzgün oxumaq və onların nə ifadə etdiyini anlamaq insanlara gündəlik həyatlarını daha səmərəli planlaşdırmağa kömək edir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, hava proqnozlarına baxarkən yalnız temperatur göstəricilərinə deyil, yağıntı ehtimalına, küləyin sürətinə, rütubətə və xəbərdarlıq məlumatlarına da diqqət yetirmək lazımdır.Unutmaq olmaz ki, proqnozun adının özü belə onun mahiyyətini izah edir. Bu, “dəqiq nəticə” deyil, “təxmin”dir. Elm nə qədər inkişaf etsə də, atmosferin mürəkkəb təbiəti səbəbindən yüz faiz dəqiq hava proqnozu hazırlamaq hələ də mümkün deyil.Buna baxmayaraq, müasir meteorologiya insanlıq tarixində heç vaxt olmadığı qədər yüksək dəqiqlik səviyyəsinə çatıb. Bu gün istifadə etdiyimiz peyk sistemləri, superkompüterlər və süni intellekt əsaslı modellər sayəsində təbii fəlakətlərin əvvəlcədən müəyyən edilməsi, əhalinin xəbərdar olunması və minlərlə insanın həyatının xilas edilməsi mümkün olur.Odur ki, növbəti dəfə yağış gözlədiyiniz halda günəş çıxsa, bunu təkcə meteoroloqların səhvi kimi qiymətləndirməyə tələsməyin. Ola bilsin ki, atmosfer öz mürəkkəb və gözlənilməz təbiəti ilə yenidən bizə bir dərs keçib. Meteorologiya isə məhz bu dəyişkən dünyanın ən dəqiq şəkildə başa düşülməsi üçün çalışan bir elmdir./ Oxu24.com
