Aztəminatlı ailələrin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi üçün ünvanlı dövlət sosial yardımının təyin olunması meyarlarının müasir iqtisadi şəraitə uyğunlaşdırılması, ailələrin gəlirlərinin daha çevik qiymətləndirilməsi və sosial yardımın əhatə dairəsinin genişləndirilməsi təklif olunur. Bu tədbirlər yardımın faktiki ehtiyaca uyğun müəyyənləşdirilməsinə və dövlət vəsaitlərinin daha məqsədyönlü istifadəsinə şərait yarada bilər.
Referans Media-ya açıqlamasında iqtisadçı ekspert Günay Hüseynova bildirib ki, sosial yardım sisteminin təkmilləşdirilməsi üçün ilk növbədə ehtiyac meyarı inflyasiya, əsas istehlak məhsullarının qiymət dinamikası və yaşayış minimumunun dəyişməsi nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilməlidir. Bu, sosial yardımın alıcılıq qabiliyyətinin qorunmasına və aztəminatlı ailələrin əsas ehtiyaclarının daha dolğun qarşılanmasına xidmət edə bilər.
Onun sözlərinə görə, ailələrin gəlirlərinin daha çevik qiymətləndirilməsi mexanizminin yaradılması da vacibdir. İş yerinin itirilməsi, əməkhaqqının azalması və mövsümi məşğulluq kimi hallar ailənin cari maliyyə vəziyyətini dəyişə bilər. Buna görə də gəlirlərində kəskin azalma baş verən ailələr üçün əlavə qiymətləndirmə mexanizminin tətbiqi və sosial vəziyyətlərinin operativ şəkildə yenidən nəzərdən keçirilməsi məqsədəuyğun olardı.
Ekspert aztəminatlı ailələrin müəyyənləşdirilməsi prosesində rəqəmsal texnologiyalardan və əlaqəli dövlət informasiya sistemlərindən daha səmərəli istifadə edilməsini də təklif edib. Onun fikrincə, məşğulluq, vergi və sosial sığorta məlumatlarının qanunvericiliyə uyğun inteqrasiyası ailələrin real gəlirlərinin daha dəqiq müəyyənləşdirilməsinə və yardımın həqiqətən ehtiyacı olan şəxslərə yönəldilməsinə imkan verə bilər. Bununla yanaşı, şəxsi məlumatların məxfiliyi, qərarların şəffaflığı və vətəndaşların şikayət hüququ təmin edilməlidir.
Günay Hüseynova hesab edir ki, formal gəlirləri müəyyən həddən bir qədər yüksək olsa da, zəruri xərcləri səbəbindən yoxsulluq riski altında yaşayan ailələrin vəziyyəti də ayrıca qiymətləndirilməlidir. Bu məqsədlə ailə üzvlərinin sayı, sağlamlıqla əlaqəli zəruri xərclər və mənzil şəraiti kimi sosial həssaslıq göstəricilərinin nəzərə alınması imkanları araşdırılmalıdır. Müraciət prosedurlarının sadələşdirilməsi, imtina qərarlarının əsaslandırılması və yenidən baxılma imkanlarının əlçatanlığı da yardım sisteminin əhatəliliyini artıra bilər.
Ekspertin fikrincə, sosial yardım yalnız maliyyə dəstəyi vasitəsi kimi deyil, ailələrin yoxsulluqdan çıxışını təmin edən iqtisadi alət kimi də inkişaf etdirilməlidir. Əmək qabiliyyətli ailə üzvlərinin peşə hazırlığına, yenidən ixtisaslaşmaya, özünüməşğulluğa və kiçik sahibkarlığa cəlb edilməsi üçün məqsədli proqramlar genişləndirilməlidir.
O qeyd edib ki, rəsmi məşğulluğa keçid zamanı sosial yardımın birdən-birə dayandırılması əvəzinə, gəlirlərin artımına uyğun mərhələli azaldılma mexanizminin tətbiqi əmək fəaliyyətinə marağı artıra və sosial yardım asılılığının azalmasına kömək edə bilər.
Günay Hüseynova əlavə edib ki, bu tədbirlər mərhələli şəkildə həyata keçirilməli, əvvəlcə pilot layihələr tətbiq olunmalı, daha sonra onların nəticələri yoxsulluq səviyyəsi, ailələrin sərəncamında qalan gəlir, sosial yardımın əhatə dairəsi və büdcə xərclərinin səmərəliliyi kimi göstəricilər əsasında qiymətləndirilməlidir.
Ekspertin fikrincə, əsas məqsəd sosial yardımın məbləğini mexaniki şəkildə artırmaq deyil, onun faktiki ehtiyaca uyğunluğunu yüksəltmək, yoxsulluğun səbəblərini aradan qaldırmaq və ailələrin iqtisadi müstəqilliyini gücləndirmək olmalıdır.
Gülnaz Abdullazadə
