The New York Times qəzetinin məlumatına görə, Venesuela Donanması ölkənin şərq sahillərindən açıq dənizə doğru hərəkət edən neft tankerlərinə hərbi müşayiət etməyə başlayıb. Bu qərar ABŞ Prezidenti Donald Trampın Venesuela ilə ticarət aparan və sanksiyaya məruz qalan bütün yük gəmilərinin qarşısının alınacağını bəyan etməsindən bir gün sonra verilib.
Qəzet yazır ki, bu addım Tramp administrasiyasının Venesuela Prezidenti Nikolas Maduronun hökumətinə qarşı həyata keçirdiyi təzyiq siyasətinin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir. Tramp Maduronu terrorçuluqda, “Günəşlər Karteli” (Cartel de los Soles) adlanan narkotik şəbəkəsi ilə əlaqədə olmaqda və “Tren de Aragua” adlı cinayət təşkilatı ilə əməkdaşlıqda ittiham edir.
NYT-nin məlumatına əsasən, müşayiət edilən ilk gəmilər Xose limanından çıxan emal olunmuş neft məhsulları və əlavə yan məhsullar daşıyır və Asiya bazarlarına satış üçün yola salınıb. Qeyd olunur ki, bu gəmilər hazırda Vaşinqtonun sanksiya siyahısına daxil deyil.
Yeni dəniz gərginliyi mərhələsi təxminən bir həftə əvvəl Karib dənizində yerləşdirilmiş ABŞ xüsusi təyinatlı qüvvələrinin sanksiya altında olan Venesuela neft tankerinə müdaxilə etməsindən sonra başlayıb. Prezident Trampın sözlərinə görə, söhbət “çox böyük” bir tankerdən gedirdi. Hərbi əməliyyat Venesuela hökumətinin kəskin reaksiyasına səbəb olub və iki ölkə arasında hərbi-diplomatik gərginliyi daha da artırıb.
Tramp çərşənbə günü verdiyi açıqlamada bildirib: “Bizim hüquqlarımızı əlimizdən aldılar. Orada çoxlu neftimiz var idi. Şirkətlərimizi qovdular və biz bunu geri istəyirik.”
NYT yazır ki, ABŞ rəsmiləri Karakasda qəbul edilən bu qərardan xəbərdardır və mümkün cavab addımlarını müzakirə edirlər. Vaşinqtonun şübhəli hesab etdiyi neft tankerlərinə əl qoymaq siyasətini davam etdirməkdə qərarlı olduğu bildirilir.
Digər tərəfdən, Venesuela Dövlət Neft Şirkəti PDVSA milli neftin daşınması üçün gəmilər göndərməkdə israrlıdır. Çərşənbə günü ölkənin iqtisadi dairələrində ciddi narahatlıq hökm sürüb. Xüsusilə Trampın elan etdiyi blokadanın dövlət gəlirlərinə, milli valyutanın məzənnəsinə, ərzaq qiymətlərinə və əhalinin dolanışığına ağır təsir göstərə biləcəyi qeyd olunub.
ABŞ 2019-cu ildən etibarən Venesuelaya qarşı neft sanksiyaları tətbiq edir. Vaşinqton Maduronun hökumətini 2018-ci il prezident seçkilərini saxtalaşdırmaqda, insan haqlarını pozmaqda və demokratik institutları zəiflətməkdə ittiham edir. Bu müddət ərzində PDVSA ehtiyat hissələrinin alınmasında, podratçı tapmaqda, texniki xidmət göstərməkdə və nefti vasitəçisiz və ya ciddi endirimlər olmadan satmaqda ciddi çətinliklərlə üzləşib.
Şirkətdəki idarəetmə problemləri və sanksiyaların təsiri Venesuelanın neft hasilatında tarixi enişə səbəb olub. Gündəlik hasilat 3 milyon bareldən 2020-ci ildə 500 min barelə qədər düşüb.
Bundan sonra Maduro hökuməti İran və Rusiya kimi müttəfiq ölkələrlə əməkdaşlığı genişləndirərək enerji sektorunda yeni texniki və logistika şəbəkələri qurmağa çalışıb. Ölkə uzun müddət nefti qeyri-şəffaf üsullarla – başqa ölkələrin bayrağı altında üzən gəmilərlə, açıq dənizdə mürəkkəb marşrutlar və yüksək endirimlər vasitəsilə satıb.
Co Bayden administrasiyası Barbados Razılaşmaları çərçivəsində, azad və etibarlı seçkilərin keçirilməsi şərti ilə Maduro hökumətinə müəyyən güzəştlər edib və bəzi beynəlxalq şirkətlərə Venesuelada neft hasilatına icazə verən xüsusi lisenziyalar təqdim edib. Bu prosesdən ən çox faydalanan şirkət Chevron olub. Həmin dövrdə PDVSA daxili xaosu qismən aradan qaldıraraq hasilatı müəyyən qədər artırıb. Hazırda Venesuelanın gündəlik neft istehsalı təxminən 1 milyon barel təşkil edir. Lakin Barbados Razılaşmalarının uğursuzluğu və 2024-cü il prezident seçkilərinin mübahisəli nəticələrindən sonra yaranan siyasi böhran Vaşinqton üçün son hədd kimi qiymətləndirilir.
Bu mərhələdən sonra senator Marko Rubionun vasitəçiliyi və müxalif lider Mariya Korina Maçadonun təsiri ilə Venesuela və Maduro hökuməti Tramp administrasiyasının gündəmində ön sıralara yüksəlib.
