ABŞ Milli Aeronavtika və Kosmik Tədqiqatlar Agentliyi (NASA) Qara dəniz, Mərmərə dənizi və İstanbul Boğazında müşahidə olunan mövsümi firuzəyi rəng dəyişimini əks etdirən yeni peyk və kosmos görüntülərini yayımlayıb. Mütəxəssislər bu qeyri-adi mənzərənin mikroskopik fitoplanktonların kütləvi çoxalması nəticəsində yarandığını bildirirlər.
Referans MEDİA xəbər verir ki, NASA-nın 2024-cü il fevralın 8-də orbitə buraxdığı PACE (Plankton, Aerosol, Cloud, Ocean Ecosystem) peyki vasitəsilə 22 iyun 2026-cı ildə çəkilən görüntülərdə Qara dənizin geniş hissəsinin açıq mavi və firuzəyi çalarlara büründüyü aydın görünür. Peykin üzərində yerləşən Ocean Color Instrument (OCI) cihazı dənizdə baş verən rəng dəyişimini yüksək dəqiqliklə qeydə alıb.
Firuzəyi rəngin sirri nədir?
NASA-nın açıqlamasına görə, Qara dəniz və Mərmərə dənizi ilin böyük hissəsində tünd mavi və ya qaraya çalan rəngdə görünsə də, yazın sonu və yayın əvvəlində dəniz səthində geniş ərazilərdə firuzəyi rəng əmələ gəlir.
Alimlər bunun səbəbini "kokkolitofor" adlanan mikroskopik fitoplanktonların sürətlə çoxalması ilə izah edirlər. Kalsium karbonat lövhəcikləri ilə örtülü olan bu canlılar Günəş şüalarını əks etdirərək suya firuzəyi görünüş verir.
NASA həmçinin qeyd edib ki, ilin digər dövrlərində silisium qabıqlı diatomlar üstünlük təşkil etdiyindən dəniz daha tünd rəngdə görünür.
İstanbul Boğazı da kosmosdan görüntüləndi
Bundan başqa, 27 may 2026-cı ildə Beynəlxalq Kosmik Stansiyanın (ISS) Expedition 74 missiyasının astronavtlarından biri tərəfindən çəkilən fotoda da İstanbul Boğazı boyunca uzanan firuzəyi axınlar aydın şəkildə əks olunub.
Görüntülərdə Qara dənizdən Mərmərə dənizinə doğru hərəkət edən fitoplankton kütlələri və su axınlarının kosmosdan belə seçildiyi bildirilib.
Təbii prosesin vacib hissəsi
NASA vurğulayıb ki, müxtəlif vaxtlarda əldə edilən peyk və kosmik stansiya görüntüləri bölgədəki mövsümi fitoplankton hərəkətlərini və dəniz ekosistemində baş verən təbii dəyişiklikləri nümayiş etdirir.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, fitoplanktonlar dəniz qida zəncirinin əsasını təşkil etməklə yanaşı, atmosferdəki karbonun udulmasında da mühüm rol oynayır.
Qeyd edək ki, İstanbul Boğazı və Mərmərə dənizində müşahidə olunan bu firuzəyi rəng dəyişikliyi daha əvvəl dron vasitəsilə də görüntülənmişdi. Beləliklə, təbiətin yaratdığı bu unikal mənzərə həm dəniz səviyyəsindən, həm də kosmosdan qeydə alınaraq elm üçün mühüm məlumat mənbəyinə çevrilib.
