Milli Hidrometeorologiya Xidmətinin avqustun 15-i üçün Bakı və Abşeron yarımadası, eləcə də ölkənin bir sıra bölgələri üzrə sarı xəbərdarlıq elan etməsi yay mövsümündə güclü küləklərin nə dərəcədə adi hala çevrildiyi sualını yenidən gündəmə gətirib.
Referans Media xəbər verir ki, Xidmətin yaydığı məlumata görə, Bakıda və Abşeron yarımadasında şimal-qərb küləyinin güclənəcəyi gözlənilir.
Bununla yanaşı, Naxçıvan Muxtar Respublikası, Cəbrayıl, Zəngilan, Füzuli, Mingəçevir, Cəlilabad, Biləsuvar, Goranboy, Naftalan, Beyləqan, Şirvan, Salyan, Qobustan, İmişli, Saatlı, Sabirabad, Neftçala, Hacıqabul, Xaçmaz, Siyəzən, Şabran, Quba, Xızı və Qusarda şərq küləyinin güclənəcəyi proqnozlaşdırılır.
Məlumata əsasən, qeyd olunan ərazilərdə küləyin sürəti 13,9–20,7 metr/saniyə təşkil edəcək.
Son 10 ilin meteoroloji göstəriciləri göstərir ki, avqust ayında güclü küləklər Azərbaycanda yeni hadisə deyil. Əksinə, bəzi illərdə hazırkı proqnozdan daha sərt hava şəraiti müşahidə olunub.
Meteoroloji arxivlərə əsasən, son onillikdə avqust aylarında dəfələrlə güclü külək, fırtına və xəbərdarlıq xarakterli hava hadisələri qeydə alınıb. Xüsusilə 2019-cu il avqustun 5-də Bakıda və Sumqayıtda şimal-qərb küləyinin sürəti 40 metr/saniyəyə çataraq son illərin ən güclü avqust küləklərindən biri kimi tarixə düşüb. Həmin gün güclü külək ağacların aşmasına, elektrik xətlərinin zədələnməsinə və nəqliyyatın hərəkətində çətinliklərə səbəb olmuşdu.
2024-cü ilin avqustu da küləkli hava şəraiti ilə yadda qalmışdı. Həmin ay ərzində Bakı və Abşeronda 11, bölgələrdə isə 22 gün güclü külək müşahidə edilmişdi. Abşeronda küləyin maksimal sürəti 25 metr/saniyə, bəzi rayonlarda isə 28 metr/saniyəyə çatmışdı. Ay ərzində bir neçə dəfə sarı və narıncı xəbərdarlıqlar verilmişdi.
2025-ci ildə də oxşar vəziyyət qeydə alınmışdı. Avqust ayında beş dəfə sarı, bir dəfə isə narıncı xəbərdarlıq elan olunmuş, Bakıda küləyin maksimal sürəti 27 metr/saniyə, bölgələrdə isə 22 metr/saniyə ölçülmüşdü.
Bu il – avqustun 15-i üçün verilən proqnoza əsasən, Bakı və Abşeron yarımadasında şimal-qərb, bir sıra rayonlarda isə şərq küləyinin sürətinin 13,9–20,7 metr/saniyə olacağı bildirilir. Bu göstəricilər təhlükəsizlik baxımından diqqətli olmağı tələb etsə də, son on ildə qeydə alınmış rekord külək sürətlərindən aşağıdır.
Mütəxəssislərin fikrincə, son illərdə iqlim dəyişikliklərinin təsiri nəticəsində Azərbaycanda yay aylarında ekstremal hava hadisələrinin tezliyi artıb. Əvvəllər əsasən payız və qış aylarında müşahidə olunan güclü küləklər, leysan yağışlar və digər təhlükəli meteoroloji hadisələr artıq yay mövsümündə də daha mütəmadi qeydə alınır.
İqlim dəyişikliyi isə təkcə güclü küləklərlə məhdudlaşmır və yaxın illərdə bizə daha bir sıra “sürprizlər” vəd edir. Bunlara daha uzun və kəskin istilik dalğaları, qəfil və intensiv yağışlar, quraqlıq dövrlərinin uzanması, su ehtiyatlarının azalması, kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın dəyişkənliyi və hətta bəzi bölgələrdə yeni iqlim risklərinin yaranması daxildir. Bu dəyişikliklər həm şəhər infrastrukturuna, həm də insanların gündəlik həyatına daha ciddi təsir göstərə bilər.
Beləliklə, avqustun 15-i üçün elan edilən sarı xəbərdarlıq qeyri-adi meteoroloji hadisə olmasa da, son illərdə müşahidə olunan iqlim dəyişiklikləri fonunda yay aylarında güclü küləklərin daha xarakterik hala gəldiyini göstərən növbəti nümunə kimi qiymətləndirilə bilər.
Avqustun 15-i üçün Bakı və Abşeron yarımadası, eləcə də ölkənin bir sıra bölgələri üzrə verilən sarı xəbərdarlıq bir daha göstərdi ki, Azərbaycanda yay aylarında hava artıq əvvəlki kimi sabit deyil. Son illərdə avqust ayında güclü küləklərin, rekord istilərin, leysan yağışların və digər ekstremal hava hadisələrinin artması iqlim dəyişikliyinin ölkəmizə təsirini daha aydın hiss etdirməyə başlayıb. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu, yalnız başlanğıcdır və qarşıdakı illərdə hava şəraiti daha çox sürprizlər vəd edir.
Alimlərin proqnozlarına görə, Azərbaycan ilk növbədə daha uzunmüddətli və daha intensiv istilik dalğaları ilə üzləşəcək. Əgər əvvəllər 40 dərəcəni keçən temperatur bir neçə gün davam edirdisə, gələcəkdə belə isti havaların həftələrlə sürməsi mümkündür. Bu isə insanların sağlamlığına, elektrik enerjisinə tələbatın artmasına və şəhərlərdə həyat ritminə ciddi təsir göstərəcək.
Digər mühüm dəyişiklik yağıntıların xarakterində olacaq. İqlim dəyişikliyi nəticəsində ümumi yağıntının azalması mümkündür, lakin yağan yağışlar daha qısamüddətli və daha intensiv olacaq. Bu isə küçələrin qısa vaxtda su altında qalması, sel və daşqınların artması, dağlıq ərazilərdə torpaq sürüşmələrinin daha tez-tez baş verməsi riskini yüksəldir.
Küləkli hava da daha kəskin xarakter ala bilər. Xəzər hövzəsində atmosfer proseslərinin dəyişməsi fonunda güclü küləklərin, tozlu hava şəraitinin və hava kütlələrinin qəfil dəyişməsinin daha tez-tez baş verməsi ehtimal edilir. Bu isə xüsusilə sahilyanı ərazilər və iri şəhərlər üçün əlavə risklər yaradır.
İqlim dəyişikliyi su ehtiyatlarına da ciddi təsir göstərir. Azərbaycan su ehtiyatlarının böyük hissəsini transsərhəd çaylardan əldə edən ölkədir. Temperaturun yüksəlməsi, buxarlanmanın artması və dağlıq ərazilərdə qar və buz ehtiyatlarının azalması gələcəkdə su qıtlığı riskini daha da artıracaq. Bu proses həm içməli su təminatına, həm də kənd təsərrüfatına təsirsiz ötüşməyəcək.
Kənd təsərrüfatında da yeni çağırışlar gözlənilir. Quraqlığın uzanması, torpaqların daha tez quruması, zərərvericilərin və bitki xəstəliklərinin yayılmasının sürətlənməsi məhsuldarlığa mənfi təsir göstərə bilər. Fermerlər daha davamlı bitki sortlarına və müasir suvarma texnologiyalarına keçməyə məcbur qalacaqlar.
Bununla yanaşı, Xəzər dənizində su səviyyəsinin enməsi də mühüm risk olaraq qalır. Bu proses limanların fəaliyyətinə, balıqçılığa, sahilyanı ekosistemlərə və turizm sektoruna uzunmüddətli təsirlər göstərə bilər.
Beləliklə, iqlim dəyişikliyi təkcə daha isti yay və ya daha güclü külək demək deyil. Qarşıdakı illərdə Azərbaycan daha tez-tez ekstremal hava hadisələri, uzunmüddətli istilər, qəfil leysanlar, su qıtlığı, kənd təsərrüfatında yeni risklər və Xəzər dənizində davam edən dəyişikliklərlə üzləşə bilər. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu risklərin təsirini azaltmaq üçün erkən xəbərdarlıq sistemlərinin gücləndirilməsi, şəhər infrastrukturunun iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşdırılması, su ehtiyatlarının daha səmərəli idarə olunması və iqlimə uyğunlaşma tədbirlərinin sürətləndirilməsi artıq seçim deyil, zərurətdir./Musavat.com
