Cənubi Qafqazda nəqliyyat marşrutları uğrunda mübarizənin qızışdığı bir vaxtda Rusiyada “Putin yolu” adlandırılan yeni layihə gündəmə gətirilib. Rusiyanı Abxaziya və Gürcüstan üzərindən Ermənistanla, perspektivdə isə İran və Fars körfəzi ilə birləşdirməli olan təşəbbüs Ermənistanda da diqqətlə izlənilir.
Referans Media xəbər verir ki, İrəvan Dövlət Universitetinin Rusiya Araşdırmaları Mərkəzinin direktoru, siyasi analitik Aram Safaryan layihənin Cənubi Qafqaz üçün mümkün nəticələrini şərh edib.
“Putin yolu” ideyası 2026-cı ilin mayında Moskvada keçirilən beynəlxalq konfransda təqdim olunub. İyulda isə Rusiya XİN-in “Mejdunarodnaya jizn” jurnalında Milli Kommunikasiyaların İnkişafı Elmi-Tədqiqat İnstitutunun direktoru Vladislav Qasumyanov layihənin mahiyyətini geniş şəkildə izah edib.
Söhbət əslində yeni yolun sıfırdan yaradılmasından deyil. Moskvanın planı Rusiya–Abxaziya–Gürcüstan–Ermənistan dəmir yolu əlaqəsinin bərpasına, daha sonra bu xəttin İran istiqamətində genişləndirilməsinə əsaslanır. Rusiya ilə Ermənistan arasındakı həmin dəmir yolu 1992-ci ildən fəaliyyət göstərmir.
Azərbaycan oxucusu üçün materialın ən maraqlı tərəfi layihənin hansı geosiyasi şəraitdə meydana çıxmasıdır.
Safaryan özü də etiraf edir ki, Cənubi Qafqaz artıq müxtəlif güclərin nəqliyyat layihələrinin kəsişdiyi məkana çevrilib. O, TRIPP, “Sülh kəsişməsi”, Araz dəhlizi, Orta Dəhliz, “Şimal-Cənub”, Zəngəzur dəhlizi, “Fars körfəzi–Qara dəniz” marşrutu və digər təşəbbüsləri sadalayır.
Burada söhbət yalnız yükün hansı relslə daşınacağından getmir. Erməni müəllifin təqdim etdiyi yanaşmada da etiraf olunur ki, nəqliyyat infrastrukturu Cənubi Qafqazda siyasi təsirin möhkəmləndirilməsi vasitəsinə çevrilib. Başqa sözlə, yollar uğrunda rəqabət eyni zamanda regionun gələcək geosiyasi arxitekturası uğrunda rəqabətdir.
Bu baxımdan “Putin yolu” Rusiyanın bölgədə mövqelərini qoruması üçün yeni imkan kimi təqdim edilir.
Safaryan maraqlı şəkildə bu təşəbbüsü ABŞ-la əlaqələndirilən TRIPP layihəsinin rəqibi hesab etmədiyini bildirir. Onun fikrincə, müxtəlif marşrutlar paralel işləyə və Cənubi Qafqazı daha böyük nəqliyyat şəbəkəsinin bir hissəsinə çevirə bilər.
Erməni analitik hətta gələcək regional mənzərədə Azərbaycanla Ermənistan arasında İcevan istiqamətindən dəmir yolu əlaqəsinin bərpasını mümkün variantlardan biri kimi göstərir. O, Türkiyə ilə kommunikasiyaların açılması və Naxçıvan üzərindən İranla dəmir yolu əlaqəsini də bu prosesin tərkib hissəsi hesab edir.
Lakin “Putin yolu”nun qarşısındakı əsas problem məhz onun xəritədə ən cəlbedici görünən hissəsidir. Rusiyadan Ermənistana quru bağlantısı üçün yol Abxaziyadan və Gürcüstandan keçməlidir. Gürcüstan isə Abxaziyanı öz ərazisi hesab edir, Rusiya onun “müstəqilliyini” tanıyır. Deməli, layihənin həyata keçirilməsi sadəcə relslərin təmiri deyil, Moskva-Tiflis münasibətlərində son dərəcə ağır siyasi problemin həllini tələb edir.
Safaryan buna baxmayaraq hesab edir ki, təşəbbüs beş-on il əvvəllə müqayisədə indi daha real görünür. Onun fikrincə, regionda kommunikasiyaların açılması prosesi və Qərbin Cənubi Qafqazdan keçən Şərq-Qərb nəqliyyat xətlərinə marağı yeni imkanlar yaradıb.
Materialın sonunda isə layihənin siyasi mahiyyəti faktiki olaraq açıq ifadə olunur: “Putin yolu” Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı nüfuzunu və təsirini artıra bilər. Ermənistan baxımından əsas qazanc isə ölkənin Rusiya istiqamətində əlavə nəqliyyat çıxışı əldə etməsi kimi göstərilir.
Bu məqam xüsusilə diqqətəlayiqdir. Çünki son illərdə Cənubi Qafqazda Rusiyanın əvvəlki dominant mövqeyi zəiflədiyi halda, Moskva indi bölgəyə yalnız hərbi-siyasi mexanizmlərlə deyil, yollar, dəmir yolları və logistika vasitəsilə yenidən bağlanmağa çalışır.
Beləliklə, “Putin yolu” hələ real tikinti layihəsindən daha çox geosiyasi konsepsiyadır. Ancaq onun gündəmə gətirilməsi özü mühüm siqnaldır: Cənubi Qafqazın yeni nəqliyyat xəritəsi çəkilərkən Moskva kənarda qalmaq niyyətində deyil.
Cənubi Qafqazda nəqliyyat marşrutları uğrunda mübarizənin qızışdığı bir vaxtda Rusiyada “Putin yolu” adlandırılan yeni layihə gündəmə gətirilib. Rusiyanı Abxaziya və Gürcüstan üzərindən Ermənistanla, perspektivdə isə İran və Fars körfəzi ilə birləşdirməli olan təşəbbüs Ermənistanda da diqqətlə izlənilir.
Musavat.com xəbər verir ki, İrəvan Dövlət Universitetinin Rusiya Araşdırmaları Mərkəzinin direktoru, siyasi analitik Aram Safaryan layihənin Cənubi Qafqaz üçün mümkün nəticələrini şərh edib.
“Putin yolu” ideyası 2026-cı ilin mayında Moskvada keçirilən beynəlxalq konfransda təqdim olunub. İyulda isə Rusiya XİN-in “Mejdunarodnaya jizn” jurnalında Milli Kommunikasiyaların İnkişafı Elmi-Tədqiqat İnstitutunun direktoru Vladislav Qasumyanov layihənin mahiyyətini geniş şəkildə izah edib.
Söhbət əslində yeni yolun sıfırdan yaradılmasından deyil. Moskvanın planı Rusiya–Abxaziya–Gürcüstan–Ermənistan dəmir yolu əlaqəsinin bərpasına, daha sonra bu xəttin İran istiqamətində genişləndirilməsinə əsaslanır. Rusiya ilə Ermənistan arasındakı həmin dəmir yolu 1992-ci ildən fəaliyyət göstərmir.
Azərbaycan oxucusu üçün materialın ən maraqlı tərəfi layihənin hansı geosiyasi şəraitdə meydana çıxmasıdır.
Safaryan özü də etiraf edir ki, Cənubi Qafqaz artıq müxtəlif güclərin nəqliyyat layihələrinin kəsişdiyi məkana çevrilib. O, TRIPP, “Sülh kəsişməsi”, Araz dəhlizi, Orta Dəhliz, “Şimal-Cənub”, Zəngəzur dəhlizi, “Fars körfəzi–Qara dəniz” marşrutu və digər təşəbbüsləri sadalayır.
Burada söhbət yalnız yükün hansı relslə daşınacağından getmir. Erməni müəllifin təqdim etdiyi yanaşmada da etiraf olunur ki, nəqliyyat infrastrukturu Cənubi Qafqazda siyasi təsirin möhkəmləndirilməsi vasitəsinə çevrilib. Başqa sözlə, yollar uğrunda rəqabət eyni zamanda regionun gələcək geosiyasi arxitekturası uğrunda rəqabətdir.
Bu baxımdan “Putin yolu” Rusiyanın bölgədə mövqelərini qoruması üçün yeni imkan kimi təqdim edilir.
Safaryan maraqlı şəkildə bu təşəbbüsü ABŞ-la əlaqələndirilən TRIPP layihəsinin rəqibi hesab etmədiyini bildirir. Onun fikrincə, müxtəlif marşrutlar paralel işləyə və Cənubi Qafqazı daha böyük nəqliyyat şəbəkəsinin bir hissəsinə çevirə bilər.
Erməni analitik hətta gələcək regional mənzərədə Azərbaycanla Ermənistan arasında İcevan istiqamətindən dəmir yolu əlaqəsinin bərpasını mümkün variantlardan biri kimi göstərir. O, Türkiyə ilə kommunikasiyaların açılması və Naxçıvan üzərindən İranla dəmir yolu əlaqəsini də bu prosesin tərkib hissəsi hesab edir.
Lakin “Putin yolu”nun qarşısındakı əsas problem məhz onun xəritədə ən cəlbedici görünən hissəsidir. Rusiyadan Ermənistana quru bağlantısı üçün yol Abxaziyadan və Gürcüstandan keçməlidir. Gürcüstan isə Abxaziyanı öz ərazisi hesab edir, Rusiya onun “müstəqilliyini” tanıyır. Deməli, layihənin həyata keçirilməsi sadəcə relslərin təmiri deyil, Moskva-Tiflis münasibətlərində son dərəcə ağır siyasi problemin həllini tələb edir.
Safaryan buna baxmayaraq hesab edir ki, təşəbbüs beş-on il əvvəllə müqayisədə indi daha real görünür. Onun fikrincə, regionda kommunikasiyaların açılması prosesi və Qərbin Cənubi Qafqazdan keçən Şərq-Qərb nəqliyyat xətlərinə marağı yeni imkanlar yaradıb.
Materialın sonunda isə layihənin siyasi mahiyyəti faktiki olaraq açıq ifadə olunur: “Putin yolu” Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı nüfuzunu və təsirini artıra bilər. Ermənistan baxımından əsas qazanc isə ölkənin Rusiya istiqamətində əlavə nəqliyyat çıxışı əldə etməsi kimi göstərilir.
Bu məqam xüsusilə diqqətəlayiqdir. Çünki son illərdə Cənubi Qafqazda Rusiyanın əvvəlki dominant mövqeyi zəiflədiyi halda, Moskva indi bölgəyə yalnız hərbi-siyasi mexanizmlərlə deyil, yollar, dəmir yolları və logistika vasitəsilə yenidən bağlanmağa çalışır.
Beləliklə, “Putin yolu” hələ real tikinti layihəsindən daha çox geosiyasi konsepsiyadır. Ancaq onun gündəmə gətirilməsi özü mühüm siqnaldır: Cənubi Qafqazın yeni nəqliyyat xəritəsi çəkilərkən Moskva kənarda qalmaq niyyətində deyil.
