Qonşu Türkiyənin beynəlxalq təhsil bazarında əldə etdiyi nəticələr ali təhsilin yalnız sosial siyasət istiqaməti deyil, həm də ölkə iqtisadiyyatı üçün mühüm gəlir mənbəyi olduğunu göstərir. Əcnəbi tələbələrin sayının 360 mindən çox olması və onların ölkə iqtisadiyyatına birbaşa və dolayı yollarla milyardlarla dollar töhfə verməsi təhsil sahəsində düzgün strategiyanın iqtisadi dividendlər yarada biləcəyini ortaya qoyur. Bu baxımdan Azərbaycanda da xaricə üz tutan tələbələrin ölkə daxilində saxlanılması və ali təhsilin rəqabət qabiliyyətinin artırılması məsələsi aktuallaşır.
Təhsil eksperti İlqar Orucov Referans Media-ya açıqlamasında bildirib ki, dövlət universitetlərində təhsilin tamamilə ödənişsiz edilməsi ideyası ilk baxışdan cəlbedici görünsə də, tələbələrin xaricdə təhsil almaq qərarının arxasında yalnız maliyyə amili dayanmır.
Onun sözlərinə görə, tələbələr və valideynlər üçün diplomun beynəlxalq tanınması, universitetin qlobal reytinqlərdə mövqeyi və təhsilin keyfiyyəti əsas meyarlar sırasında yer alır.
Ekspert qeyd edib ki, dövlət universitetlərində təhsilin tamamilə ödənişsiz olması dövlət büdcəsinin üzərinə ciddi maliyyə yükü yarada bilər. Bu isə ali məktəblərin elmi-tədqiqat layihələrinə, müasir laboratoriyaların yaradılmasına, beynəlxalq professorların cəlb edilməsinə və digər inkişaf istiqamətlərinə ayıra biləcəyi vəsaitin məhdudlaşmasına səbəb ola bilər.
İ.Orucovun fikrincə, dünya təcrübəsində universitetlərin güclü dövlət dəstəyi ilə yanaşı, müəyyən maliyyə sərbəstliyinə malik olması onların beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsi baxımından mühüm amildir.
Ekspert Türkiyə nümunəsinə diqqət çəkərək bildirib ki, beynəlxalq tələbələrin daha çox biznesin idarə edilməsi, tibb və kompüter mühəndisliyi kimi qlobal əmək bazarında tələbat yüksək olan ixtisaslara yönəlməsi təsadüfi deyil. Onun sözlərinə görə, xaricdə təhsil almaq istəyən gənclərin bir hissəsi yalnız diplom əldə etməyə deyil, eyni zamanda müasir ixtisaslar üzrə daha çevik, keyfiyyətli və beynəlxalq standartlara uyğun təhsil almağa üstünlük verir.
İ.Orucov qeyd edib ki, Türkiyənin təhsil sahəsindəki təcrübəsi beynəlxalq tələbə axınının yalnız universitetlər üçün deyil, eyni zamanda logistika, ictimai iaşə, daşınmaz əmlak və səhiyyə turizmi kimi müxtəlif sektorlar üçün də iqtisadi fəallıq yaratdığını göstərir.
Ekspert hesab edir ki, Azərbaycanda da əsas hədəf yalnız yerli tələbələrin ölkə daxilində saxlanılması olmamalıdır. Eyni zamanda xarici tələbələrin Azərbaycana cəlb edilməsi və ölkəyə xarici valyuta axınının artırılması istiqamətində sistemli siyasət həyata keçirilməlidir.
Onun fikrincə, təhsili tamamilə ödənişsiz etmək əvəzinə, dövlət sifarişli yerlərin əmək bazarının prioritet istiqamətlərinə uyğun optimallaşdırılması daha səmərəli nəticə verə bilər. Xüsusilə İT, mühəndislik və biotexnologiya kimi sahələrdə dövlət sifarişlərinin artırılması, paralel olaraq təhsilin keyfiyyətinin yüksəldilməsi və yerli universitetlərin beynəlxalq nüfuzunun gücləndirilməsi vacibdir.
İ.Orucov vurğulayıb ki, təhsilə xərclənən vəsaitin ölkə daxilində qalmasını yalnız universitetlərin qiymət siyasəti müəyyən etmir. Əsas məsələ ali məktəblərin təqdim etdiyi təhsil məhsulunun beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinin artırılmasıdır.
Beləliklə, Azərbaycanda tələbələrin xaricə axınının qarşısını almaq üçün ali təhsilin tamamilə ödənişsiz edilməsi məsələyə kompleks yanaşmanın yalnız bir hissəsi ola bilər. Daha geniş strategiya universitetlərin keyfiyyətinin və beynəlxalq tanınmasının artırılmasını, əmək bazarının tələblərinə uyğun ixtisasların inkişaf etdirilməsini, dövlət sifarişlərinin optimallaşdırılmasını və ölkənin xarici tələbələr üçün cəlbedici təhsil məkanına çevrilməsini əhatə etməlidir. Bu halda Azərbaycan yalnız öz tələbələrinin xaricə getməsinin qarşısını almağa deyil, həm də beynəlxalq təhsil bazarından ölkəyə yeni maliyyə resurslarının cəlb edilməsinə nail ola bilər.
