Ələt Azad İqtisadi Zonasında (AZİZ) istehsal olunan və ya emal edilən məhsulların ən azı 50 faizinin ixracı şərti ilə 15 il müddətinə gömrük rüsumlarından azad edilməsi Azərbaycanın investisiya siyasətində sənaye yönümlü inkişaf modelinin gücləndirilməsi və qeyri-neft sektorunun genişləndirilməsi baxımından mühüm iqtisadi təşviq aləti kimi qiymətləndirilir.
Referans Media-ya açıqlama verən iqtisadçı Asif İbrahimov bildirib ki, uzunmüddətli – 15 illik gömrük rüsumlarından azadolma investisiya mühitində ən vacib amillərdən biri olan sabitlik və proqnozlaşdırıla bilənlik prinsipini gücləndirir. Onun sözlərinə görə, bu, xüsusilə iri həcmli kapital tələb edən sənaye layihələri üçün həlledici faktor hesab olunur.
İqtisadçı qeyd edib ki, güzəşt mexanizmi istehsal xərclərinin optimallaşdırılmasına, idxal olunan xammal və avadanlıqlardan daha sərfəli istifadəyə, ixrac yönümlü biznes modellərinin formalaşmasına və investisiya risklərinin azalmasına şərait yaradır.
Asif İbrahimovun fikrincə, uzunmüddətli gömrük güzəştləri xarici investorlar üçün də cəlbedicidir. O bildirib ki, Ələt Azad İqtisadi Zonasında tətbiq olunan rejim xüsusilə Asiya istehsalçıları (Çin, Koreya, Türkiyə və s.), Avropa logistika və emal şirkətləri, Yaxın Şərq kapital qrupları, eləcə də regional sənaye klasterləri üçün maraqlı ola bilər. Onun sözlərinə görə, 15 illik vergi və gömrük sabitliyi investorların uzunmüddətli planlaşdırma aparmasına və kapitalın geri dönüş müddətini daha stabil qiymətləndirməsinə imkan verir.
İqtisadçı vurğulayıb ki, ən azı 50 faiz ixrac tələbi zonanın iqtisadi modelini daxili bazardan daha çox beynəlxalq bazarlara yönəlmiş istehsal mərkəzi kimi formalaşdırır. Bu yanaşma Azərbaycanın qeyri-neft ixracının həcmini artırmaqla yanaşı, ixrac strukturunda yüksək əlavə dəyərli məhsulların payını genişləndirə, valyuta daxilolmalarını artıra və ölkənin logistika-tranzit imkanlarından daha səmərəli istifadəyə şərait yarada bilər.
Onun sözlərinə görə, bu model sənaye istehsalının inkişafına və klasterləşməyə də ciddi töhfə verə bilər. Xüsusilə yüngül sənaye, elektronika və cihaz yığımı, qablaşdırma və emal sənayesi, tikinti materialları istehsalı, eləcə də logistika əsaslı dəyər zəncirlərində yeni müəssisələrin yaradılması ehtimalı yüksəkdir.
Asif İbrahimov hesab edir ki, güzəştli rejim yalnız istehsal artımına deyil, həm də texnoloji inkişaf prosesinə müsbət təsir göstərə bilər. Xarici şirkətlərin zonaya daxil olması yeni texnologiyaların transferini, yerli kadrların peşə bacarıqlarının inkişafını, mühəndislik və istehsal sahələrində biliklərin yayılmasını sürətləndirə bilər. Eyni zamanda, yeni müəssisələrin yaradılması əmək bazarında əlavə iş yerlərinin açılmasına, regional məşğulluğun artmasına və sənaye üzrə ixtisaslı kadrlara tələbatın yüksəlməsinə səbəb ola bilər.
Bununla yanaşı, iqtisadçı qeyd edib ki, belə güzəşt mexanizmləri ilə paralel olaraq effektiv nəzarət və şəffaf monitorinq sistemi də vacibdir. Onun sözlərinə görə, əsas risklər ixrac tələbinin formal şəkildə yerinə yetirilməsi, aşağı əlavə dəyərli istehsalın üstünlük təşkil etməsi və logistika asılılığının artması ilə bağlı ola bilər. Bu səbəbdən iqtisadi siyasətin həyata keçirilməsində balanslaşdırılmış yanaşmanın mühüm əhəmiyyət daşıdığı vurğulanıb.
Ümumilikdə, Asif İbrahimov hesab edir ki, Ələt Azad İqtisadi Zonasında tətbiq edilən 15 illik gömrük güzəştləri və ixrac yönümlü model Azərbaycanın iqtisadi transformasiyasını dəstəkləyən strateji addımdır. Onun fikrincə, bu mexanizm düzgün idarə olunduğu təqdirdə qeyri-neft ixracının genişlənməsinə, yeni sənaye müəssisələrinin yaranmasına, xarici investisiyaların artmasına və Azərbaycanın regional istehsal-logistika mərkəzinə çevrilməsinə mühüm töhfə verə bilər.
Gülnaz Abdullazadə
