Liseydə baş verən güllələnmə hadisəsi təkcə məktəblərdə təhlükəsizlik məsələsini deyil, daha dərin və uzun müddətdir gözardı edilən bir problemi yenidən gündəmə gətirdi: uşaqların mobil telefonlar üzərindən qurduğu nəzarətsiz münasibətlər.
Müasir dövrdə smartfonlar uşaqlar üçün sadəcə ünsiyyət vasitəsi deyil, eyni zamanda alternativ “sosial mühit” rolunu oynayır. Sosial şəbəkələr, oyun platformaları və mesajlaşma tətbiqləri vasitəsilə qurulan əlaqələr real həyatda mövcud olmayan, lakin psixoloji təsir gücü yüksək olan münasibətlər yaradır. Bu münasibətlərin bir qismi isə aqressiya, manipulyasiya və zorakılığa təşviq kimi təhlükəli davranışlara yol aça bilir.
Rəqəmsal məkanda radikallaşma riski
Mütəxəssislər bildirir ki, yeniyetmələr emosional baxımdan ən həssas dövrdə olduqları üçün telefon üzərindən tanış olduqları şəxslərin təsirinə daha tez düşürlər. Xüsusilə qapalı qruplar, anonim hesablar və “challenge” mədəniyyəti uşaqları zorakılığı normallaşdıran məzmunlara istiqamətləndirə bilər. Liseydə baş verən güllələnmə də bir daha göstərdi ki, təhlükə hər zaman məktəb binasının içində yox, bəzən cibdə daşınan telefondadır.
Valideyn və məktəb nəzarəti niyə yetərsiz qalır?
Problem ondadır ki, valideynlərin böyük əksəriyyəti uşağın telefon sahibi olmasını təhlükəsizlik və rahatlıq kimi qiymətləndirir. Lakin telefonun kimlərlə, hansı mövzuda və hansı emosional mühitdə istifadə edildiyi çox vaxt nəzarətdən kənarda qalır. Məktəblər isə texniki bilik və hüquqi mexanizmlərin məhdudluğu səbəbindən bu sahədə təsir imkanlarını itirirlər.
Güllələnmə hadisəsi nəyi dəyişməlidir?
Bu cür faciələrdən sonra əsas sual təkcə “silah məktəbə necə daxil oldu?” olmamalıdır. Eyni zamanda soruşulmalıdır:
Uşaq psixoloji olaraq hansı təsirlərə məruz qalıb? Onun virtual ünsiyyət mühiti kimlər tərəfindən formalaşdırılıb? Rəqəmsal davranışlar nə dərəcədə izlənilib?
Ekspertlərin fikrincə, problemin həlli üçün rəqəmsal təhlükəsizlik savadlılığı, valideyn–uşaq etimadlı dialoqu və məktəblərdə psixoloji monitorinq mexanizmləri paralel şəkildə gücləndirilməlidir.
Liseydə güllələnmə bir daha sübut etdi ki, müasir dövrdə təhlükələr yalnız fiziki məkanlarla məhdudlaşmır. Uşağın əlindəki telefon bəzən onun ən yaxın “dostu” deyil, ən böyük risk mənbəyi ola bilər. Bu reallığı qəbul etmədən oxşar faciələrin qarşısını almaq çətin olacaq.
